Produkty marki DALI dość dawno nie gościły na naszych łamach, więc z okazji niedawnej premiery najnowszej serii kolumn Sonik, warto przypomnieć historię i znaczenie dla rynku audio tego duńskiego producenta. Nazwa DALI to skrót od Danish Audiophile Loudspeaker Industries firmy powstałej w 1983 roku z inicjatywy Petera Lyngdorfa. Tak, tego samego, który dzisiaj jest bardziej kojarzony z firmą sygnowaną własnym nazwiskiem Lyngdorf Audio - specjalizującej się w produkcji wzmacniaczy cyfrowych klasy high-end z systemem RoomPerfect - jednym z najlepszych do korekcji akustyki na świecie. Wróćmy jednak do lat 70. XX w. kiedy to początkujący przedsiębiorca Peter Lyngdorf - pasjonat muzyki i technologii otworzył w Danii pierwszy sklep hi-fi, który zapoczątkował szybki rozwój całej sieci takich sklepów pod wspólną nazwą Hi-Fi Klubben. To właśnie dla Hi-Fi Klubben - sieci salonów, które zaczęły także powstawać w całej Europie - Lyngdorf stworzył w 1983 roku markę DALI.
Od początku celem firmy było tworzenie kolumn zaawansowanych technologicznie, ale żeby były one dostępne cenowo dla przeciętnego audiofila, a nie dla wybrańców. DALI to jedna z niewielu firm, które rozwijają własne przetworniki i technologie od podstaw, a produkcja odbywa się w Europie. Najnowszą propozycją od duńskiego DALI jest seria Sonik, zaprojektowana jako pełna rodzina - od stereo po zaawansowane kino domowe - obejmująca aż siedem modeli. W jej skład wchodzą: trzy modele podłogowe Sonik 5, 7, i 9, dwa podstawkowe Sonik 1 i 3, a dodatkowo kolumny ścienne Sonik On-Wall oraz kolumna centralna Sonik Cinema na potrzeby kina domowego.
Ta najnowsza seria jest pozycjonowana jako następca i rozwinięcie koncepcji wcześniejszej bardzo popularnej serii Oberon. Kolumny należące do serii Sonik mają z założenia ją przewyższać poziomem dynamiki, czystości i realizmu dźwięku.
Budowa
Jak na kolumny kosztujące niewiele ponad 3 tys. złotych prezentują się niezwykle solidnie i elegancko. Skrzynki wykonano bowiem z grubych płyt MDF, a obudowa występuje w czterech atrakcyjnych wersjach wykończenia. Dostępna jest klasyczna czerń i bijąca po oczach świeżością biel, a także dąb naturalny i orzech. Oczywiście okleiny są winylowe, a front w zależności od wersji lakierowany na określony kolor, co dodaje im uroku. W części frontowej, po zdemontowaniu eleganckich płóciennych maskownic, ukazuje się dwudrożny układ głośnikowy. Obydwa przetworniki bazują na układach magnetycznych SMC stosowanych dotychczas jedynie w wyższych serii kolumn marki DALI np. Epicon, Rubicon, Kore.
Warto poświęcić chwilę uwagi temu rozwiązaniu, bo SMC to opatentowana, autorska technologia DALI stanowiąca jeden z kluczowych elementów przewagi tej marki w zakresie naturalności i czystości brzmienia. Wprawdzie sam materiał typu "soft magnetic composite" stosowany jest np. w silnikach elektrycznych, więc nie można go było opatentować, dlatego ochroną prawną objęty jest sam sposób jego zastosowania w układzie magnetycznym głośnika audio. Obecność tego rozwiązania w serii Sonik oznacza przeniesienie kluczowego elementu odpowiedzialnego za naturalność, czystość średnicy i niski poziom zniekształceń do znacznie bardziej dostępnych kolumn, co jest bardzo poważnym atutem dla potencjalnych nabywców tych głośników. Układy magnetyczne SMC (Soft Magnetic Composite) wykonywane są z kompozytu w postaci powlekanego ziarnistego materiału magnetycznego i cechują się obniżonymi zniekształceniami przy wysokiej przenikalności magnetycznej.
Zakres wysokich tonów obsługuje miękka kopułka o niskiej stratności, a zakres średnicy i basu odtwarza głośnik z membraną stożkową, wykonaną z celulozy i włókna drzewnego w technologii Clarity Cone (charakterystycznej dla DALI). Tak skonstruowana membrana głośnika nisko-średniotonowego cechuje się wysokim współczynnikiem tłumienia, a zarazem sztywnością umożliwiającą pracę bez odkształceń.
Zwrotnica została ulokowana na płytce drukowanej zamontowanej tuż za solidnymi pozłacanymi terminalami wejściowymi. W obwodach filtrów dla obydwu głośników zastosowano klasyczne, nieskomplikowane układy drugiego rzędu dla tweetera oraz pierwszego rzędu z równoległą gałęzią kompensacji impedancji dla stożka nisko-średniotonowego. Wnętrze komory wytłumiono wełną syntetyczną, a wyprowadzony z tyłu tunel bas-refleks dostrojono do częstotliwości 46Hz. Wraz z kolumnami producent dostarcza również wygodne podkładki tłumiące drgania, które należy umieścić pod kolumnami.
Jakość dźwięku
Kolumny podstawkowe Sonik 3 oferują dźwięk rześki, a zarazem harmonijny oraz dobrze zbalansowany. Uwagę przykuwa szczegółowy zakres wysokich tonów tworzący z energicznym basem podstawę dla wielu gatunków muzycznych. Na uwagę zasługuje również plastyczny i dobrze zaznaczony średni zakres częstotliwości mieniący się dość bogatą paletą barw. Mając na uwadze cenę kolumn - nieco ponad 3 tys. złotych - trudno po nich oczekiwać jakichś spektakularnych rekordów w wybranych aspektach brzmienia. Jednak ich zdolność do łączą poszczególnych cech w brzmienia w jedną, harmonijną całość, zasługuje na słowa uznania. Dźwięk prezentowany jest selektywnie, bez nadmiernej analityczności i rozjaśnienia górnych rejestrów, dzięki czemu wszystkie gatunki muzyki brzmią po prostu dobrze i odbywa się to bez utraty najcenniejszych detali zawartych w nagraniach
Sonik 3 brzmią czysto i dźwięcznie. Taki styl brzmienia dobrze sprawdza się w muzyce jazzowej czy instrumentalnej. To właśnie na nagraniach takich jak "Wonderful Life" Blacka najłatwiej zrozumieć charakter brzmienia DALI Sonik 3 – i w ogóle duńskiej szkoły strojenia kolumn. Produkcje muzyczne z drugiej połowy lat 80. często niosą ze sobą pewien specyficzny rys tamtej epoki: wyraźnie zaakcentowane wysokie tony, syntetyczne pogłosy i charakterystyczną "szklaną" manierę realizacji.
Talerze perkusji, cyfrowe pogłosy i wyższe składowe wokalu potrafią zabrzmieć ofensywnie, szczególnie na kolumnach o zbyt bezpośrednim lub technicznie chłodnym charakterze. Natomiast testowane kolumny Sonik 3 potraktowały ten materiał muzyczny z dużą kulturą i tolerancją. Nie próbowały niczego maskować ani sztucznie ocieplać, ale jednocześnie nie eksponowały agresji zawartej w nagraniu. Wysokie tony pozostawały czytelne, dźwięczne i bogate w informacje i co ważne pozbawione ostrości, która mogłaby zakłócić odbiór całości.
Sonik 3 prezentują charakter, który można określić jako typowo duński: naturalny, otwarty i muzykalny.
Wokal Colina Vearncombe'a miał swoją charakterystyczną chrypkę i emocjonalną bezpośredniość, ale jednocześnie zyskał bardziej naturalny kontur i lepsze osadzenie w przestrzeni. Zniknęło wrażenie lekkiej "ziarnistości", które potrafi pojawić się na bardziej analitycznie brzmiących kolumnach. To wszystko sprawiło, że album – mimo swojej cyfrowej estetyki – stał się bardziej przyswajalny i muzykalny. Taki sposób prezentacji wynika z umiejętności zachowania równowagi między rozdzielczością a spójnością.
Tak więc Sonik 3 brzmią czysto i dźwięcznie, ale bez laboratoryjnej suchości. Bardzo dobrze słychać to w nagraniach z albumu "Waltz for Debby" Billa Evansa - fortepian zachowuje właściwą lekkość i perlistość, bez nadmiernego utwardzenia ataku. Wybrzmienia są długie, naturalne. Kontrabas ma wyraźny kontur i sprężystość, ale nie jest sztucznie powiększony. Sonik 3 nie próbują imponować masą, lecz raczej precyzją i naturalnością różnicowania faktury instrumentów. Podobnie jest w nagraniach wokalnych, jak "Companion" Patricii Barber, gdzie uwagę zwraca sposób, w jaki kolumny oddają mikrodynamikę i subtelności artykulacji. Wokal jest bliski, namacalny, ale nie wypchnięty sztucznie do przodu.
Kluczową cechą basu tych kolumn jest jego kontrola i proporcje. Bas nie wychodzi przed szereg, ale stanowi fundament, na którym opiera się cała reszta pasma. To szczególnie ważne przy dłuższych odsłuchach – brak podbicia wyższego basu sprawia, że dźwięk nie męczy i nie powoduje uczucia zmęczenia. Po przesłuchaniu kilku płyt przekonałem się, że w praktyce Sonik 3 oferują bas, który można określić jako szybki, sprężysty i naturalnie zróżnicowany. Nie próbuje imponować skalą kosztem precyzji, lecz zachowuje równowagę między energią a kontrolą. Dzięki temu muzyka zachowuje swój rytm, strukturę i autentyczność – a to właśnie te cechy decydują o poczuciu realizmu. Na wspomnianym wcześniej albumie "Wonderful Life" Blacka niskie partie syntezatora mają charakterystyczny dla epoki miękki, pulsujący fundament. Sonik 3 nie pompują go sztucznie, nie próbują udawać większych kolumn, niż są w rzeczywistości. Zamiast tego pokazują wyraźną strukturę dźwięku - słychać początek impulsu, jego rozwinięcie i naturalne wygaszenie.
Bas nie tworzy jednolitej masy dźwięku, lecz układa się w sekwencję wyraźnie zdefiniowanych impulsów o zróżnicowanej strukturze i czasie trwania. Każde uderzenie stopy perkusji ma swój wyraźny początek, rozwinięcie i naturalne wygaszenie, bez efektu przeciągania czy nadmiernego pogrubienia konturów. Dzięki temu niskie tony nie maskują średnicy, a wokal pozostaje czysty i wyraźnie odseparowany. Bardzo dobrze słychać to w nagraniach z kontrabasem, jak choćby Charliego Hadena czy Rona Cartera - wyraźnie słychać fakturę strun i rezonans pudła instrumentu. Sonik 3 pokazują różnice między lekkim muśnięciem struny a mocniejszym szarpnięciem. Nie chodzi tu o potęgę, lecz o czytelność i zróżnicowanie. To bas, który "oddycha", a nie bas, który przytłacza. Podobnie w nagraniach rockowych, na przykład "Brothers in Arms" Dire Straits, gitara basowa ma właściwy ciężar, ale zachowuje sprężystość. Każdy dźwięk jest wyraźny i osadzony w czasie. Wybrzmienia nie są przeciągane i nie są sztucznie pogrubione. Dzięki temu jest szybki rytm i puls a muzyka nie traci swojej płynności.
Istotną cechą Sonic 3 jest także sposób budowania przestrzeni. Dźwięk odrywa się od głośników i swobodnie wypełnia pomieszczenie, tworząc dość szeroką scenę o wiarygodnej głębi. Instrumenty mają swoje miejsce, ale nie są "przyklejone" do punktów - raczej istnieją w powietrzu, w sposób naturalny i niewymuszony. Stereo prezentowane jest przez Sonik 3 w sposób wyważony między głębią sceny, jej szerokością, a lokalizacją źródeł pozornych.
Oczywiście większe kolumny podłogowe z tej serii są zapewne w stanie popisać się bardziej obszernym przekazem i jeszcze lepiej oddają skalę poszczególnych instrumentów - tak przypuszczam, aczkolwiek nie miałem jeszcze okazji ich testować. Wprawdzie generowane przez nie scena nie jest aż tak rozległa, ale nadrabia to znakomitą organizacją i czytelnością. Instrumenty nie zlewają się ze sobą, lecz istnieją w przestrzeni jako osobne, jasno zdefiniowane byty, z wyraźnie określonymi lokalizacjami. Pierwszy plan jest wyraźnie wysunięty przed linię kolumn, z kolejnymi warstwami przesuwającymi się stopniowo w głąb, co pozwala łatwo wychwycić relacje przestrzenne między wykonawcami. W nagraniach jazzowych kontrabas pozostaje stabilnie zakotwiczony nieco za linią wokalu, fortepian ma swoją wyraźną objętość i lokalizację, a perkusja rozciąga się w tle z odpowiednią skalą i oddechem. Ta zdolność do budowania wieloplanowej sceny to jedna z największych zalet Sonik 3 i jednocześnie cecha charakterystyczna dobrze zaprojektowanych monitorów podstawkowych.
Sonik 3 prezentują charakter, który można określić jako typowo duński: naturalny, otwarty i muzykalny. To kolumny, które nie próbują imponować spektakularnością, lecz przekonują kulturą brzmienia i zdolnością do pokazania muzyki w sposób uporządkowany, spójny i emocjonalnie wiarygodny.
Podsumowanie
DALI Sonik 3 z pewnością zaskarbią sobie sympatię osób nastawionych na dźwięk barwny, plastyczny i przyjemny o dość łagodnym usposobieniu. Duńskie kolumny nawet przy wyższych poziomach głośności zachowują wielką kulturę brzmienia i nie dają się sprowokować do nadmiernej agresji.
Jeśli więc cenicie sobie dźwięk nie popadający w skrajności, barwny, dobrze wyważony i spójny, oparty na uporządkowanej i precyzyjnie zilustrowanej scenie dźwiękowej, to Sonik 3 mogą okazać się bardzo dobrą propozycją, tym bardziej, że nie kosztują majątku.