Słuchawki elektrostatyczne to synonim audiofilskiego raju i równie często – finansowego koszmaru. Na szczęście właśnie pojawiło się światełko w tunelu. Japońska firma STAX, która w 1960 roku jako pierwsza na świecie wprowadziła "elektrostaty" do użytku domowego, niedawno odświeżyła swoją najprzystępniejszą ofertę. Na zestaw SRS-X1000 składają się "earspeakery" SR-X1 wraz z "energizerem" SRM-270S – całość za niespełna 6 tysięcy złotych, a więc znacznie mniej niż do tej pory (przystępność jest w high-endzie względna). Choć modele zmieniały się przez dekady niczym moda, to istota brzmienia STAX-a pozostawała niezmienna: krystalicznie czysty, delikatny, a przy tym zdumiewająco precyzyjny i szczegółowy dźwięk, zdający się unosić w powietrzu. Czy SRS-X1000 zdoła udźwignąć to wyjątkowe dziedzictwo?
Budowa
SRS-X1000 imponuje (żeby nie powiedzieć szokuje) minimalizmem już podczas pobieżnych oględzin. Główny karton jest wyraźnie mniejszy (tak mniej więcej o połowę) od tych kojarzonych z poprzednimi modelami podstawowymi. Dwa pudełka mieszczące słuchawki, odpinany kabel i wzmacniacz z zasilaczem wtyczkowym także prezentują się bardzo kompaktowo i są zaskakująco lekkie.
Energizer SRM-270S to przykład najniezbędniejszej funkcjonalności w małej formie. Jego całkowicie metalowa, czarna obudowa jest zaskakująco mała, ale bardzo solidna. Aluminiowy panel przedni mieści jedynie niezbędne elementy: 5-pinowe gniazdo DIN do podłączenia słuchawek, pomarańczową diodę LED oraz gałkę regulacji głośności z białym znacznikiem, która jednocześnie włącza i wyłącza urządzenie. Na tylnej ściance znalazło się miejsce na gniazdo zasilania (DC 12V), a także parę wejść i wyjść RCA. Te ostatnie umożliwiają bezpośrednie przesłanie sygnału audio do innego urządzenia (np. dodatkowego wzmacniacza słuchawkowego, szczególnie STAX-a), co chroni integralność i jakość sygnału w systemach z wieloma odbiornikami.
Obsługa energizera jest dziecinnie prosta: wystarczy przekręcić gałkę (włączenie jest sygnalizowane świeceniem pomarańczowej diody), a następnie ustalić odpowiedni poziom głośności. W praktyce ustawienie na "godzinę dziesiątą" świetnie nadawało się do słuchania w tle, podczas gdy "godzina jedenasta" koncentrowała w pełni uwagę na muzyce. Energizer STAX-a wykazuje dużą rezerwę mocy, bez problemu radząc sobie z cichszymi źródłami i nie wykazując zniekształceń nawet przy wyższych poziomach głośności.
Konstrukcja słuchawek SR-X1 czerpie z klasycznego wzornictwa STAX-a (SR-1, SR-X). Pady, kluczowy element wygody, wykonano z prawdziwej miękkiej skóry jagnięcej w części stykającej się z uchem oraz skóry ekologicznej w pozostałej. Ich wnętrze wypełnia pianka z pamięcią kształtu. Okrągłe muszle średniej wielkości z plastikowymi kratkami są bardzo lekkie. Do każdej u dołu podłączony jest szeroki, płaski, sześciożyłowy kabel z miedzi HiFC o niskiej pojemności, wyraźnie oznaczony jako lewy/prawy. Pałąk tworzą metalowy szkielet oraz prosta, jednoczęściowa opaska ze skóry ekologicznej. Dodatkowo muszle wiszące na metalowych jarzmach są ruchome. Siła docisku jest delikatna, lecz skuteczna izolacyjnie, co w połączeniu z niską wagą przekłada się na wyjątkową wygodę długotrwałego noszenia – naprawdę łatwo zapomnieć, że ma się słuchawki na głowie. Długi (2,5m), giętki kabel (taki sam, jak w modelu SR-L500MK2) zapewnia dużą swobodę ruchu. Komfort jest, jakby powiedział Janusz Nosacz, "prima sort". Pady zapewniają dobrą wentylację, eliminując problem przegrzewania uszu.
Minusy są co najmniej dwa. Po pierwsze lekka konstrukcja, choć optymalna dla komfortu, sprawia, że słuchawki są delikatne, a to oznacza, że ich upadek na podłogę może mieć przykre konsekwencje (deformacja cienkich "widelców" jest niemal pewna). Po drugie zakres regulacji pałąka (działający skokowo mechanizm suwakowy) może okazać się niewystarczający dla użytkowników z większymi głowami. Ewentualny trzeci minus można potraktować jako rzecz względną. Dla jednych ten designerski kamuflaż tudzież budżetowa aura STAX-ów może być zaletą (łatwo taki zakup "ukryć" przed innymi domownikami), a innym faktycznie wyda się to wszystko nazbyt ascetyczne, a może nawet przestarzałe stylistycznie. Czy jednak nie jest to sól audiofilskiej ziemi? Toż to klasyczny paradoks audiofila, który płaci za brzmienie, a nie za błyskotki!
Jakość brzmienia
Duet STAX-a oferuje brzmienie, które "chwyta za uszy" swoją przejrzystością, finezją, bezpośredniością i dźwięcznością. Prawdziwą magią jest sposób, w jaki oddaje przestrzeń: słychać dosłownie każdy niuans akustyki sali, pogłosy, a nawet to, w jakiej odległości na prawo lub lewo siedzi kolejny muzyk. W wymiarze słuchawkowym takie zjawiska są nie tyle niespodziewane, ile wręcz szokujące.
STAX SRS-X1000 to zestaw dla tych, którzy cenią transparentność, dokładność i przestrzeń – słuchawki elektrostatyczne to w końcu synonim finezji i neutralności.
Specjalnością zakładu jest średnica. Jej niewymuszoność i rozdzielczość są tak dobre, że bezpośrednia konkurencja cenowa (czyli de facto modele dynamiczne) ma co najmniej kilka okrążeń "w plecy". Zarówno pojedyncze głosy, jak i większe składy chóralne prezentują się znakomicie. Skrzypce? Z jednej strony delikatne, z drugiej – przenikliwe. Zestaw znakomicie radzi sobie z materiałem akustycznym, łącząc przejrzystość z chłodnym, obiektywnym charakterem. Nie ma tu efektownego koloryzowania ani sztucznego ocieplania – dźwięk jest niezwykle analityczny, a jednocześnie całkiem muzykalny. W przypadku kameralnych, akustycznych nagrań (np. The London Haydn Quartet "Haydn. String Quartets Opp 71 & 74") zestaw STAX-a dokonuje rzadkiej sztuki: łączy krystaliczną przejrzystość z obiektywną, chłodną neutralnością. Zachowuje się niczym wytrawny realizator, który zna się na rzeczy, ale nie przeszkadza artystom, pozwalając im w pełni rozwinąć skrzydła.
Najwyższe tony? Praktycznie bez skazy: czyste, rozdzielcze, bardzo precyzyjne. Jest ich dużo, ale nie za dużo – balans został zachowany. Mają odpowiednią ilość i jakość, słowem klasę, i wcale nie są jakoś specjalnie bezlitosne. Jeśli w nagraniu zdarzyła się wpadka, to owszem, zostanie bezlitośnie wytropiona i "podana na tacy", ale nie znaczy to, że słabsze realizacje nie nadają się do słuchania. Umiejętność wniknięcia w tkankę muzyki w jakimś sensie równoważy to nieprzeciętne doświetlenie górnych rejestrów (czasem z leciutkim metalicznym posmakiem) połączone z oszałamiającą szczegółowością. W efekcie STAX-y przekazują każdy, najmniejszy nawet dźwięk utrwalony na nośniku. Brzmienie jest turboanalityczne, ale praktycznie nigdy nie bywa natrętne. Innymi słowy nie ma co liczyć na to, że cokolwiek w przekazie STAX-ów zostanie "wygładzone" czy "ocukrzone", bo to sprzęt, który niczego nie ukrywa – nie dla tych, którzy lubią "ładnie", ale dla tych, którzy wolą prawdę, nawet jeśli czasem bywa trochę niewygodna.
Bezdyskusyjnie wielkie brawa należą się też za stereofonię i przejrzystość sceny dźwiękowej. Scena imponuje nie tyle nawet szerokością, ile głębią i uporządkowaniem. Instrumenty są rozmieszczone stabilnie i logicznie, z odpowiednimi proporcjami między planami. Zestaw pozwala naprawdę "wejść" w nagranie i eksplorować je warstwa po warstwie – trochę jak w dobrej grze strategicznej, gdzie każda decyzja ma znaczenie i nic nie dzieje się przypadkiem.
Jeśli chodzi o bas, to warto postawić sprawę jasno: to nie jest sprzęt do "łomotu". Bas STAX-ów służy muzyce, a nie odwrotnie. Niemniej, subiektywnie, niskie tony mają pewne mankamenty. Ich płytsze zejście można by wybaczyć, gdyby kontury i zwartość były lepsze. Tymczasem pojawia się tu lekkie rozmycie, a nawet swego rodzaju "bumienie", którego wcześniej ze słuchawkami STAX-a (np. SR-L500MK2) nie doświadczyłem. Pouczający pod tym względem okazał się np. odsłuch albumu Boba Jamesa "Feel Like Making LIVE!" w wersji HPL Binaural (czyli "przepuszczonej" przez opracowaną w Japonii technologię przekształcającą dźwięk stereofoniczny na format binauralny, pozwalający na uzyskanie efektu dźwięku przestrzennego). Dynamika werbla i hi-hata dosłownie "wysadzały z kapci", podczas gdy artykulacja niskich rejestrów kontrabasu była nieco zamazana. Nie jest to jednak dla opisywanego zestawu dyskwalifikujące – wciąż mamy do czynienia z przyzwoitą ilością całkiem dobrze zarysowanego i aktywnego basu (zwłaszcza jego wyższych partii), który powinien zaspokoić potrzeby melomanów zorientowanych przede wszystkim (acz nie tylko) na muzykę klasyczną, wokalną i jazz.
Podsumowanie
STAX SRS-X1000 to zestaw dla tych, którzy cenią transparentność, dokładność i przestrzeń – słuchawki elektrostatyczne to w końcu synonim finezji i neutralności w brzmieniu. Duet STAX-a błyszczy przede wszystkim w muzyce wokalnej, z akustycznymi instrumentami czy w jazzie. Metal i hip-hop? Nie, serio, poszukajcie gdzie indziej. Tutaj bas nie kopie, a raczej elegancko się kłania. A ja elegancko kłaniam się STAX-owi, bo również w przypadku tego modelu znowu wykonał kawał naprawdę dobrej roboty!