Ze wszystkich przymiotników przychodzących mi do głowy BEZKOMPROMISOWY wydaje się tym, który najlepiej charakteryzuje Leszka Możdżera. Nie wystarczy powiedzieć pianisty, to byłoby to zbyt duże uproszczenie. Nie sposób ogarnąć w jednym wywiadzie wszystkich jego projektów, więc skupiłem się na tych międzynarodowych, a proszę mi wierzyć – na tym polu działo się i dzieje bardzo dużo.

HFC: Czy pamiętasz, kiedy pierwszy raz grałeś na tzw. Zachodzie? Co zapamiętałeś?
Leszek Możdżer: Pierwsze poruszające doświadczenie to był pobyt w Berlinie na początku lat 90. Grałem wtedy na klawesynie w międzynarodowej orkiestrze młodzieżowej. Mieszkaliśmy w rodzinie niemieckiej. Mnóstwo winyli, kasety chromowe, na ulicach błyszczące samochody. Tam po raz pierwszy usłyszałem Milesa Davisa. To był przełom.

HFC: Realizujesz się na wielu płaszczyznach, czy to znaczy, że nie wyobrażasz sobie, aby Twoja kariera toczyła się jednotorowo? Mam tu na myśli jedną formację, jak np. Trio Marcina Wasilewskiego. Może łatwiej byłoby wypromować, oczywiście w cudzysłowie, utrwalić nazwisko czy też „markę” Leszka Możdżera. A może właśnie tego chcesz uniknąć? Wystarczy Ci sił i energii, aby być muzykiem „totalnym” całe życie?
LM: Nie sądzę, by cokolwiek na tym świecie dało się utrwalić na dobre, więc nie widzę powodu, żeby układać swoje życie według iluzorycznej idei upamiętniania swojego nazwiska. Codziennie rano wstaję z łóżka i to jest właściwie najważniejsze. Oczywiście z menedżerką prowadzimy ożywione rozmowy telefoniczne na temat strategii budowania kariery, nadymamy bicepsy, ale to wszystko zabawa. Życie wraz z każdym oddechem toczy się w zupełnie nieznanym kierunku.




HFC: Pamiętam, to był bodajże 1995 lub 1996 rok, Poznań Jazz Fair i Twój koncert z Davidem Friesenem. Czy to był jeden z tych pierwszych międzynarodowych, ważnych projektów, ważnych muzycznych doświadczeń?
LM: Jeden z pierwszych owszem, ale wcześniej na tym samym festiwalu zespół Miłość zagrał z Lesterem Bowie. Spotkania z takimi ludźmi, jak Lester Bowie, David Friesen czy Archie Shepp uzmysłowiły mi, że duchowe rozumienie rzeczywistości jest równie ważne, jak akcentacja i frazowanie, które całkowicie wypełniały mój umysł w tamtym okresie. Zrozumiałem, że żeby grać dobrą, głęboką muzykę, musisz się zająć swoim duchem.

HFC: Często mówi się w kontekście tria jazzowego o niezbędnej chemii, porozumieniu iście intuicyjnym. Jak jest w przypadku duetu? Na czym musi polegać partnerstwo w ducie i czy może sprowadzać się tylko do samej muzyki?
LM: Duet to wymagająca formuła, wymaga wielkiego skupienia i precyzji. Oprócz wzajemnego zrozumienia na scenie trzeba się również umieć porozumiewać w realnym życiu.



HFC: Jak wspominasz teraz z perspektywy współpracę z Friesenem i czego się tak naprawdę od niego nauczyłeś?
LM: Bycie ze sobą w trasie wiąże się ze wspólnymi śniadaniami w hotelowych restauracjach, z wieczornymi wyjściami na miasto, z taszczeniem gratów, z wielogodzinnym wspólnym spędzaniem czasu w podróży. Wszystko to, co dzieje się poza sceną, może mieć wpływ na muzykę. Dlatego trzeba bardzo rozważnie dobierać sobie partnera do duetu. Trasa koncertowa z Davidem Friesenem nauczyła mnie właśnie tego. Wszystko ma na siebie wzajemny wpływ. Najlepiej jest wtedy, kiedy muzyk, z którym dobrze mi się gra na scenie, posiada również bezcenny dar łagodności, powściągania gniewu i umiejętność bezkonfliktowego rozwiązywania problemów czyhających na niego w trasie.

HFC: Skoro już jesteśmy przy duetach, to w jaki sposób doszło do spotkania i wspólnych koncertów z Adamem Makowiczem?
LM: To była produkcja Instytutu Polskiego w Nowym Jorku, którym wtedy dowodził Paweł Potoroczyn. To on wymyślił ten koncert, naszkicował jego koncepcję, zorganizował pieniądze, wynajął salę, doprowadził do nagrania i wydania płyty. Do nas należało tylko zharmonizowanie dwóch klawiatur.



HFC: Jak rozumiem, „klasycznie” odebrana edukacja muzyczna ułatwiła Wam znalezienie wspólnego języka? W sensie muzycznym, jak wiele dały Ci koncerty z Makowiczem? Nauczyły pokory? Odnoszę wrażenie, że w tym duecie było tak, iż to Makowicz grał „pierwsze skrzypce”...
LM: Oczywiście, że tak było. Zawsze mam szacunek do muzyków, którzy są starsi ode mnie. Zwłaszcza jeżeli mowa o tak doświadczonym i utytułowanym artyście, jak Adam Makowicz. Kontakt z Makowiczem uzmysłowił mi, że naturalnym środowiskiem pianisty jest klawiatura fortepianu. Przypomniał mi, że to tam właśnie odbywa się całe misterium. Ja na szczęście wiem, że klawiatura to niewielka część muzyki, ale dzięki spotkaniu z Adamem Makowiczem zorientowałem się, ile jeszcze mam do zrobienia na tym odcinku.

HFC: Zapewne jest tak, że dzięki współpracy z różnymi, bardziej lub mniej znanymi muzykami, otwierają się kolejne „drzwi”, propozycje współpracy. Czy poznanie Zbigniewa Preisnera w pewnym sensie miało dla Ciebie znaczenie przełomowe?
LM: Preisner był moim nauczycielem przez wiele lat. Nauczył mnie mnóstwo wspaniałych rzeczy. Pokazał profesjonalny świat nagrań, nauczył przyciągać do siebie większe sumy pieniędzy, uwrażliwił mnie na ciszę i na jakość brzmienia. Dowiedziałem się też, jakich rzeczy nie należy robić w życiu i jak działają mechanizmy samounicestwienia wynikające z przekonania, że od świata można się oddzielić. Dzięki niemu poznałem też muzyków, z którymi dzisiaj współpracuję. W nagraniach muzyki filmowej uczestniczy bardzo wielu jazzmanów.



HFC: Jak bardzo muzyka filmowa może być interesująca dla muzyka jazzowego? Hollywoodzkie gwiazdy muzyki filmowej często tworzą banalną i wtórną muzykę, a są traktowane jak wielcy kompozytorzy i przyjmowani na całym świecie z wielkimi honorami!
LM: Skoro udało się komuś wykreować wokół siebie szacunek do swojej osoby, to widocznie posiadł jakieś ku temu narzędzia. Muzyka to nie tylko to, co dobiega z głośników. Za kulisami odbywa się różnobarwny ludzki taniec, w którym są emocje, marzenia, obawy, a przede wszystkim radość z kreowania bogactwa i tworzenia nowych dzieł. Nie wszystkie z tych dzieł są odkrywcze i nowatorskie, ale przecież nie zawsze o to chodzi. Dochody przemysłu filmowego utrzymują tysiące rodzin, dlatego rzadko się tam eksperymentuje. Preferuje się raczej sprawdzone rozwiązania.

HFC: Z Janem A.P. Kaczmarkiem współpracujesz od prawie dekady. Czym różni się muzyka filmowa Kaczmarka od większości hollywoodzkich produkcji? Przebija w niej ten słowiański, polski romantyzm?
LM: Nie wiem, czym jego muzyka różni się od innych soundtracków, bo nie śledzę na bieżąco tego, co powstaje w Stanach. Niewątpliwie Jan A.P. Kaczmarek ma swój styl, ale mnie najbardziej interesuje fakt, że u niego po prostu mogę sobie pograć.

HFC: Niewątpliwe sukcesy Jana A.P. Kaczmarka przełożyły się na wymierne propozycje dla Ciebie, choćby od innych ludzi z branży filmowej?
LM: Konkretnych zamówień nie ma, ale wiem, że dzięki współpracy z Kaczmarkiem moje nazwisko jest rozpoznawalne w branży.

HFC: Jak rozumiem, praca z Davidem Gilmourem należała do tych „łatwych i przyjemnych”? Od strony muzycznej to dla Ciebie żadne wyzwanie. Tak zupełnie szczerze – czy byłeś kiedyś fanem Pink Floyd, czy raczej tego typu muzyka była Ci obojętna?
LM: Wychowałem się na Floydach. To, co zagrałem na „On An Island”, może się wydawać łatwe i przyjemne, ale proszę mi wierzyć, że byłem mocno spocony po nagraniu. Wśród kłębiących się emocji musiałem w bardzo wolnym tempie, miarowo cedzić następstwa akordów. To nie było łatwe, tym bardziej, że przede mną stał Gilmour, który śpiewał na żywo. Nie zapominajmy, że pochodzę z zakompleksionego kraju, w którym Pink Floyd to niedostępny Kapitol. W trakcie nagrywania dopadło mnie nieznośne poczucie odrealnienia i absurdu całej sytuacji, przez które musiałem się przebijać, aby pilnować harmonii, tempa, artykulacji, pedalizacji i jeszcze grać choć trochę spontanicznie. Filmowało mnie dwóch kamerzystów. Patrzyłem na znajome dłonie na klawiaturze, a w słuchawkach słyszałem magiczny głos, który uruchamiał we mnie obezwładniające emocje. Byłem aż pijany od nadmiaru wrażeń. Dlatego ostatnio uczę się nie myśleć podczas grania. Nie myśleć, tylko po prostu grać. Gdybym wtedy wiedział to, co wiem teraz, to na pewno nagrywało by mi się łatwiej i przyjemniej.

HFC: Czy od tak doświadczonego muzyka, rockmana jak Gilmour można się czegoś nauczyć? Od człowieka, który, mam wrażenie, kocha długą frazę, długi dźwięk i wolne tempa. Trochę takiego „slowmana”!
LM: Tak. Kiedy Gilmour powiedział mi, że marzy o tym, żeby być małym, nieznanym muzykiem, zrozumiałem, że pogoń za karierą nie ma sensu. Zdjął ze mnie iluzję, której byłem niewolnikiem.

HFC: Przyznasz, że dawno (a może nigdy wcześniej) nie ukazał się album koncertowy z Polski wydany tak starannie. „Live In Gdańsk” to także znakomita reklama naszego kraju, idei „Solidarności”. Płyta wydana w kilku formatach wydaje się jedną z ciekawszych płyty koncertowych w tym roku na świecie, zresztą zbiera świetne recenzje. Jak wspominasz przygotowania do tego koncertu i sam występ?
LM: Nie widziałem jeszcze realizacji DVD tego występu, ale dochodzą mnie głosy, że to jest dobrze zrobione. Przygotowania były bardzo przyjemne i bezstresowe, po scenie brykali dwaj synowie Gilmoura na wrotkach, ekipa techniczna była bardzo uczynna i profesjonalna, mogłem z bliska popatrzeć, jak pracują najlepsi. W czasie koncertu miałem trochę wolnego czasu, więc kręciłem się wokół sceny. Nie zapomnę widoku 54 gitar stojących w szeregu za sceną. Tyle mniej więcej gitar było w użyciu podczas tego występu. Na koncert przyszło prawie 60 tys. ludzi, pamiętam, że kiedy patrzyłem na to morze głów pod sceną, to zrozumiałem, że na pewno nie uprawia się muzyki po to, żeby wyrywać panienki. Musi być jakiś głębszy powód.

HFC: Idąc za ciosem (czyli w tym wypadku Gilmourem), przechodzimy do ostatniej solowej płyty Phila Manzanery „Firebird V11”. Ot tak, po prostu Phil powiedział: „Leszek, może zagrasz na mojej nowej solowej płycie?”
LM: Tak właśnie powiedział.

HFC: Manzanera to niesłychanie barwna postać na brytyjskim rynku, podobnie jak Ty, uczestniczący w wielu projektach, zarówno tych niszowych, jak i tych, które znakomicie się sprzedają. Czy przed wejściem do studia kompozycje były na etapie szkiców, czy już dopracowanych nagrań? Czy praca była podobna jak w przypadku kwartetu jazzowego? Przecież w końcu ten projekt nawiązuje do jazz-rockowej formacji Quiet Sun Manzanery z początku lat 70.
LM: Przed nagraniem spotkaliśmy się z Manzanerą i zrobiliśmy jakieś szkicowe nuty, potem już podczas nagrania dopracowywaliśmy aranżacje. Phil dawał nam sporo swobody, każdy mógł dużo wnieść od siebie. Realizator nagrywał wszystko, co się działo w studiu, nawet nasze ćwiczenia i wygłupy.

HFC: Co było główną inspiracją do napisania ‘FIREeBIRed’, jednego z siedmiu tematów? To magiczne brzmienie gitary Gibsona ma tu jakieś znaczenie?
LM: Nie miałem pojęcia, jak brzmi gitara Gibsona. Do zbudowania tej kompozycji użyłem słowa „Firebird”. Posłużyłem się literami „F”, „I”, „R” (które zamieniłem na solmizacyjne „Re”), „E”, „B”, „I” „Re” „D” i zbudowałem z nich melodię. Ponieważ „I” nie ma na klawiaturze, więc wykrzykujemy je wszyscy w odpowiednim momencie. „I” zaczęło w tym momencie symbolizować tożsamość, więc poszliśmy dalej. Yaron po hebrajsku, Phil po hiszpańsku, Charles po angielsku, a ja po polsku wypowiadamy tam różne aspekty „ja”, takie jak moje, mojego, mnie itd. Kompozycja oparta jest na siedmiotaktowym riffie, bo chciałem jakoś uwzględnić siódemkę, która jest w tytule płyty. Postanowiłem zrobić kompozycje dokładnie na tę płytę.

HFC: Planowane są koncerty w kwartecie z Manzanerą, Haywardem i Stavim promujące ten nowy album? Byłeś niedawno w Londynie na światowej premierze tej płyty, więc pewnie sporo już wiadomo na ten temat.
LM: Tak, planujemy trochę pograć, zarysowuje się sporo możliwości. Najważniejsze, że ten zespół ma dobrą energię na scenie. Chociaż granie z muzykami, którzy operują taką ilością kilowatów, to nie lada wyzwanie dla pianisty, muszę opracować jakiś nowy system nagłaśniania fortepianu, już nad tym pracuję.

HFC: Nie boisz się, że za chwilę będziesz bardziej znany w światku rockmanów niż jazzmanów? Możdżer? A, to ten pianista, który gra u Gilmoura i Manzanery!!!
LM: Odpowiem Ci, cytując pewne motto: „Jeżeli będziecie żyć bez lęku, to nawet demony będą wam się kłaniać”. Więc nie, nie boję się.

HFC: Powróćmy do Twoich międzynarodowych projektów. Mam tu na myśli chyba ten najważniejszy w ostatnich latach, czyli trio Możdżer/Danielsson/Fresco. Nie dość, że formuła tria zadziałała z niezwykłą mocą, to wydaje mi się, że taka estetyka jest Ci najbliższa. Mnóstwo przestrzeni, wysublimowanych dźwięków. Liryzm, ale zarazem dźwiękowe i brzmieniowe poszukiwania.
LM: Tak, taka estetyka daje pianiście możliwość pełnego wykorzystania możliwości fortepianu. Fortepian brzmi najpiękniej, kiedy gra się na nim cicho.

HFC: Nie uwierzę, jeśli odpowiesz, że nie byłeś zaskoczony sukcesem tria zarówno jeśli chodzi o sprzedaż płyt, jak i „sprzedaż” koncertów?
LM: Właśnie odpowiem Ci szczerze, że od początku byłem przekonany, że ten zespół odniesie sukces. Wysoka sprzedaż płyt wcale mnie nie zaskoczyła. Wymarzyłem sobie ten zespół, dlatego wierzyłem, że wszystko pójdzie gładko. To jest jedyny regularny zespół w moim życiu, który nie odbył żadnej próby. Spotykamy się albo na scenie, albo w studiu. To niesamowite.

HFC: Pięknym rozwinięciem była płyta „Pasodoble” nagrana z Larsem Danielssonem dla ostatnio bardzo cenionej wytwórni ACT. Czy w tym kontekście nie myślałeś o stałym kontrakcie z tego typu firmą, która pewnie może trochę więcej niż te „maluczkie”?
LM: Rozważam różne możliwości, ale najintensywniej pracuję nad swoją psychiką i umiejętnościami. Kontrakt wydaje mi się sprawą drugorzędną.

HFC: Ostatnio grałeś w Berlinie na dwa fortepiany z Walterem Norrisem, pianistą, który grał m.in. z Ornette’em Colemanem czy Charlesem Mingusem. Co czerpiesz, przyswajasz z takich międzypokoleniowych współpracy (Norris rocznik 1931)?
LM: Walter Norris to postać romantyczna, genialny 77-letni muzyk. Pomógł mi wyznaczyć jakiś kierunek na życie i udowodnił, że przemijanie ciała nie jest problemem przy uprawianiu muzyki. To genialny pianista, cały czas w doskonałej formie. Oczywiście niektóre życiowe rozwiązania przyjmę inne niż on, ale uzyskałem od niego mnóstwo wartościowych informacji. Chciałbym przyjechać z Walterem Norrisem do Polski, bo niewielu ludzi ma świadomość, jak wyjątkowa jest to postać.

HFC: Czy jest szansa na płytowy projekt z Walterem Norrisem?
LM: Tak, pracujemy nad tym.

HFC: Tych kilka ostatnich pytań pewnie jeszcze bardziej zainteresuje audiofilów. Czy miało dla Ciebie duże znaczenie, że płytę „Piano” nagrywano nie w „zwykłym” studiu nagraniowym, a poszukiwano dobrego dźwięku, idąc przykładem braci Chesky czy Kena Christiansona z Naim Label?
LM: Oczywiście, że miało, niecodziennie nagrywa się płytę w domu dla obłąkanych.
Pensjonariusze przebywający na oddziale dodawali całej sprawie niesamowitego kolorytu, a dodatkowo tamta kaplica miała niesamowitą akustykę.

HFC: Czy nie jest tak, że akurat w przypadku tej płyty to właśnie dźwięk, brzmienie było jednym z elementów kluczowych, które w efekcie zaowocowały zupełnie spektakularnym sukcesem jak na tego typu muzykę?
LM: Złożyło się na to parę elementów. Kiedy producent, kończąc strojenie fortepianu, tłumaczył mi, że najlepiej stroić na rozluźnionym splocie słonecznym, zrozumiałem, że szykuje się jakaś głębsza jazda. Upewnił mnie jeszcze, informując, że ustawieniem mikrofonów będzie próbował likwidować kanały karmiczne, a uczyni jeden pionowy komin duchowy. To nie była zwykła sesja. Udało mi się wznieść na jakiś wyższy poziom niż tylko przebieranie palcami. Płyta „Piano”, choć została wydana osiem lat po nagraniu, kompletnie zmieniła moje życie. Bardzo możliwe, że Leszek Blach Siewierski rzeczywiście zlikwidował kanały karmiczne, cokolwiek by to nie znaczyło. Bardzo silnie szukał współpracy z akustyką pomieszczenia. Niektórzy realizatorzy twierdzą, że ta płyta jest zrealizowana nieprawidłowo.

HFC: Jak rozumiem, zawsze szuka się balansu między tym dźwiękiem bezpośrednim fortepianu, w tym wypadku Steinwaya, a akustyką pomieszczenia? Fortepian z „Piano” jest bardziej wyrazisty niż w rzeczywistości, ale pewnie dlatego poszukuje się atrakcyjnych akustycznie sal koncertowych.
LM: Odbicia dźwięku w tym konkretnym pomieszczeniu były bardzo duże, ta sala miała kamienne ściany i dysponowała dużym pogłosem, który dobarwiał brzmienie. Ja z tym pogłosem współpracowałem podczas nagrania, on mnie inspirował, powodował, że wybrzmienie dźwięku było szlachetne. Ale ważniejsze jest to, że poprzez ustawienie mikrofonów ten fortepian został nagrany w częściowej przeciwfazie, co np. przy słuchaniu na słuchawkach powoduje przeniesienie centrum ciężkości brzmienia na tył głowy.

HFC: Można opisać dźwięk, jaki najbardziej ceni sobie Leszek Możdżer? Maksymalne zbliżenie do naturalności czy niekoniecznie?
LM: Nagranie to portret, więc niemożliwe jest pełne przeniesienie dźwięku. Raz atutem nagrania będzie wierność, a raz kreacja. Nie ma reguł. Każda produkcja wiąże się z innymi wymaganiami.

HFC: Czujesz się audiofilem, przykładasz wagę do tego, na jakim sprzęcie słuchasz muzyki? Będę wdzięczny, jeśli podzielisz się z naszymi czytelnikami informacją, jaki sprzęt odtwarzający posiadasz aktualnie w domu?
LM: Mam w domu sprzęt słabej jakości. Słucham muzyki a nie głośników. Brakujące walory podpowiada mi wyobraźnia. Ale planuję zbudowanie w domu jakiegoś pomieszczenia odsłuchowego z dobrym sprzętem.

HFC: Na zakończenie proszę o specjalne życzenia świąteczne dla audiofilów i czytelników HFC. Czego można życzyć grupie ludzi kochających dobrą muzykę i dobry dźwięk?
LM: Życzę czytelnikom „Hi-Fi Choice & Home Ciemna” wielu nowych muzycznych odkryć i szczerego zachwytu nad brzmieniem dobiegającym z państwa głośników. Życzę też zachwytu przy kontemplowaniu odgłosów miasta, lasu i wszelkich wydarzeń produkujących jakiekolwiek brzmienie. Bo nasza planeta produkuje niesamowite dźwięki, wystarczy tylko posłuchać.

Oficjalna strona Leszka Możdżera: http://www.mozdzer.com

Rozmawiał: Sylwester Podgórski, Polskie Radio Koszalin

Artykuł pochodzi z moesięcznika „Hi-Fi Choice & Home Cinema” nr. 12/2008