Spośród całej rzeszy uzdolnionych pianistów Krzysztof Herdzin posiadł jeszcze jeden rzadki fach, a mianowicie w stopniu wyjątkowym opanował sztukę aranżacji. Mogą się o tym przekonać miłośnicy zarówno Kayah, Ani Jopek, Zbigniewa Namysłowskiego, Ewy Małas-Godlewskiej, Edyty Geppert, jak i Henriego Seroki czy Jana A. P. Kaczmarka. To tylko fragment bardzo długiej listy nazwisk. Pretekstem do spotkania z czytelnikami HFC było ukazanie się nowej płyty "Belcanto Semplice". Jak wiadomo, każdy pretekst jest dobry, żeby poruszyć inne tematy?

HFC Jesteś świetnie wykształconym pianistą, zresztą u prof. K. Popowej-Zydroń (profesor m.in. Rafała Blechacza). W którym momencie stanąłeś na rozdrożu z dylematem: zostać pianistą klasycznym, czy zająć się szeroko pojętą rozrywką?
Krzysztof Herdzin Nie miałem takiego dylematu, ponieważ już w szkole średniej wiedziałem, czym będę się zajmować w przyszłości. Chciałem być wszechstronny. Marzyłem o tym, by mieć swoją orkiestrę, swój big-band, obserwując tak wielkich band leaderów, jak Glenn Miller czy Tommy Dorsey. Wychowanie rodziców (śpiewacy operowi) wpłynęło na to, że bardzo szybko uświadomiłem sobie, iż trzeba oddzielić dwa światy - z jednej strony żyłem sobie jako student muzyki klasycznej, a z drugiej działałem jako jazzman i jedno absolutnie nie przeszkadzało drugiemu. Nie ukrywam, że było to okupione bardzo dużym wysiłkiem i ciężką pracą. Jednocześnie silnym przekonaniem, że warto obie te drogi "ciągnąć". Po studiach zająłem się już tylko jazzem, choć z tej "klasyki" tak do końca nie zrezygnowałem, gdyż od czasu do czasu zdarza mi się grać, zwłaszcza muzykę kameralną.

HFC Z czasów Twoich studiów interesuje mnie jeden wątek, a mianowicie cykl koncertów w ramach fundacji Yehudi Menuhina "Live Music Now". Czy to było dla Ciebie takie pierwsze zderzenie z tym "wielkim" muzycznym światem?
KH Z pewnością było to bardzo prestiżowe wyróżnienie. To, że się znalazłem wśród muzyków Fundacji, zawdzięczam w dużej mierze Wojtkowi Mrozkowi, wirtuozowi klarnetu, który w tamtym czasie studiował w Monachium w Hochschule für Musik. Przez kilka lat praktycznie co miesiąc pokonywałem autokarem trasę Bydgoszcz-Monachium i była to trochę droga przez mękę (śmiech). Niemniej dla studenta było to wspaniałe przeżycie. Z jednej strony żyłem już wtedy (początek lat 90.) jak prawdziwy Europejczyk, grając w pięknych salach, obcując z wybitnymi artystami, a z drugiej prestiż i impreza firmowana wielkim nazwiskiem Menuhina.




HFC Tak na dobre świat jazzu poznał Cię, gdy trafiłeś do zespołu Zbigniewa Namysłowskiego? Z perspektywy czasu to był ważny okres dla Ciebie?
KH Najważniejszy! To była wyższa szkoła jazzu! (śmiech) Zbyszek mnie wszystkiego nauczył. To, co graliśmy wtedy, było dla mnie zupełnie czymś nowym. Zresztą do dzisiaj Zbyszek jest jednym z najbardziej wyrafinowanych polskich kompozytorów jazzowych. Inna sprawa, że zaproponował nam bardzo dużo koncertów, więc spędzaliśmy mnóstwo czasu w trasach. Było to dla niewprawionych w cygańskim życiu bardzo męczące, stresujące i czasami wywoływało wręcz organiczny bunt?

HFC Ale okazało się, że to była świetna szkoła!
KH Często Zbyszek przynosił nam nowy, strasznie skomplikowany utwór na próbę i tego samego dnia ten utwór graliśmy już na koncercie, zazwyczaj z duszą na ramieniu. Ale masz rację, była to świetna szkoła, bo rzeczywiście najlepiej nauczy się człowieka pływać, wrzucając go do wody. Coś w tym jest.

HFC Jazz, muzyka klasyczna, pop... Nie ukrywam, że taki eklektyzm bardzo lubię we współczesnej muzyce, choć pewnie inni mogą mieć Ci to za złe.
KH Myślę, że każdy z muzyków ma własną drogę. To wynika z charakteru, mentalności czy zainteresowań. Rzeczywiście jestem czasami krytykowany, zwłaszcza przez "ortodoksyjnych" jazzmanów, którzy uważają, że się rozdrabniam. A ja to naprawdę kocham robić: grać muzykę pop i jazz, aranżować, dyrygować i komponować. Strasznie dużo czasu poświęciłem na nauczenie się aranżacji. Nie mam bowiem formalnego wykształcenia w tym kierunku ani zresztą w orkiestracji czy instrumentacji. Po latach okazało się, że jest to mój główny sposób realizowania się i mam wielką satysfakcję, że nikt nie może mi zarzucić, że robię to w sposób nieprofesjonalny czy amatorski. Każdy z nas odkrywa inną drogę dla siebie.

HFC Czy teraz czujesz się bardziej aranżerem czy pianistą? Czy da się jednoznacznie odpowiedzieć na tak postawione pytanie?
KH Tak, jedno drugiemu pomaga. Czuję się zarówno aranżerem, pianistą i czuję się również kompozytorem, bo umówmy się, że grając jazz na żywo, jest się wszystkim po trochu. W jazzie dożyliśmy takich czasów, gdzie bardzo dużo improwizacji jazzowych to czysta hochsztaplerka. Bardzo wielu muzyków, którzy improwizują, gra chaotyczne i przypadkowe dźwięki, zupełnie pozbawione sensu. To wymaga logiki i wiedzy, konsekwencji w rozwijaniu myśli. Aranżer-pianista, poprzez swoje doświadczenie, ma dużo łatwiej. Choćby przez bardziej wyczuloną wyobraźnię dźwiękową i kolorystyczną, dzięki znajomości różnych gatunków, umiejętności stylizacji, myśleniu np. "smyczkami" lub "blachą", operowaniu fakturą fortepianową.

HFC Co jest w takim razie najważniejsze dla Ciebie w sztuce aranżacji?
KH Wszystko zależy od tego, co, dla kogo i w jakim celu się pisze. Najważniejsze jest zaproponowanie nowego, świeżego spojrzenia na znany cover, oczywiście z zachowaniem dobrego smaku. Ideałem dla mnie jest zaskoczenie słuchacza nową harmonią pod dobrze znaną melodią, ucieczka od oryginalnego rytmu itp. Niestety, nie ukrywam, że bardzo często dostaję bardzo określone zlecenia?

HFC I właściwie nie trzeba nic wymyślać.
KH Tak. Bywa, że piszę schematycznie i szybko, powielając sprawdzone szablony. Natomiast zdarzają się sytuacje, gdy pisze się dla siebie i nie tylko, gdzie praca aranżera jest takim pomostem między myślą kompozytora a wykonawcą. Wtedy aranżer może bardzo dużo pomóc albo popsuć (śmiech). Dla mnie najpiękniejszym ostatnio takim doświadczeniem była współpraca z Anią Jopek przy płycie "ID". To był jeden z rzadkich przykładów, gdy ma się do dyspozycji duży skład i bez obawy można się pokusić o wyrażenie siebie, o kreatywność.

HFC Marcin Kydryński opowiadał mi, jak Branford Marsalis wychwalał Cię pod niebiosa za aranż do utworu "Niepojęte i ulotne".
KH Jak się o tym dowiedziałem, rozpłynąłem się ze szczęścia, bo jest to jeden z kilku moich idoli?

HFC I przyznasz, że obecnie jedna z najbardziej kreatywnych postaci na scenie jazzowej.
KH Oczywiście, kreatywnych i niezwykle wszechstronnych, bo to przykład muzyka, którym ja zawsze chciałem być. Z jednej strony gra najbardziej współczesny, postcoltrane'owski mainstream, a z drugiej strony Buckshot LeFonque - a więc hip-hop, muzyka klasyczna na sopranie czy pop ze Stingiem. Ostatnio życie obchodzi się ze mną bardzo łaskawie i miałem okazję współpracować z kilkoma wybitnymi artystami (Richard Bona, Oscar Castro-Neves), co przekonuje mnie, że się do czegoś nadaję, takie kontakty weryfikują momentalnie, uskrzydlają i dodają wiatru w żagle. Z ust takiego człowieka jak Branford pochwała jest dużo ważniejsza niż wszelakie nagrody często przyznawane po znajomości?

HFC Czy w sztuce aranżacji masz swoich mistrzów, jak Gil Evans czy Quincy Jones?
KH Oczywiście! Oprócz tych, których wymieniłeś, Vince Mendoza, którego wielbię i udało mi się zdobyć jego partytury, nad którymi "ślęczę" i analizuję (śmiech). Maria Schneider, wspaniała aranżerka, która była kiedyś asystentką Gila Evansa. Nie można w tym kontekście pominąć Dona Sebesky'ego, który w latach 60. i 70. był guru w Stanach. Clare Fischer, amerykański aranżer-pianista, naprawdę wyjątkowa postać. W Polsce też mamy mistrzów, weźmy choćby aranżacje Wojtka Karolaka czy Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego. Niestety, o ich dorobku w tej materii mało się teraz mówi, a reedycji kompaktowych, wspaniałych płyt sprzed lat mamy jak na lekarstwo. W naszym kraju poziom aranżerów był kapitalny, że wspomnę orkiestry J. Cajmera, L. Czernego, S. Rachonia, B. Klimczuka. Czasami moi koledzy podśmiewają się ze mnie, że tak interesuję się tym, co było kiedyś. Może za późno się urodziłem? Ale rzeczywiście ta tradycja jest mi bardzo bliska i żałuję, że tak mało się o tym mówi i rzadko sięga do pięknych, archiwalnych nagrań.

HFC Twoje nazwisko często pojawia się w kontekście muzyki filmowej. Jak ważny jest to aspekt w Twojej pracy?
KH Istotny, ale zastanawiam się, do czego mnie to doprowadzi. Czuję się jak schizofrenik, bo muzyka filmowa w naszych "dziwnych" czasach stała się najpopularniejszą i najlepiej opłacalną muzyką, co niestety robi bardzo dużo złego muzyce w ogóle. Kompozytorzy muzyki filmowej na całym świecie chodzą w glorii i chwale, zostają celebrytami, a zdarza się, że nie potrafią tak naprawdę nic. Opierają się na sztabie ludzi, którzy za nich robią prawie wszystko. To z kolei jest nieuczciwe i uwłaczające dla rzeszy wspaniałych, utalentowanych kompozytorów muzyki klasycznej czy jazzowej. Melomani wyrabiają sobie pojęcie o muzyce właśnie poprzez muzykę filmową, często banalną i oprócz napuszonej formy pozbawioną treści?
Nie chcę oczywiście generalizować, bo przecież zupełnie przez przypadek znalazłem się w takim dziwnym momencie i przysłużyłem się Oscarowi dla Jana A. P. Kaczmarka, to było dla mnie coś nieziemskiego?

HFC W jakich okolicznościach doszło do spotkania z Janem A. P. Kaczmarkiem i w efekcie wspólnej pracy nad muzyką do "Finding Neverland"?
KH To był czysty przypadek. Bardzo dużo zawdzięczam Rafałowi Paczkowskiemu, realizatorowi nagrań, który jest nadwornym reżyserem dźwięku Kaczmarka. O to, żeby pisać muzykę do "Finding Neverland" "biło" się naprawdę kilku wybitnych kompozytorów. Jan A. P. Kaczmarek uparł się, że przedstawi producentom fragment nagrania, by pokazać, jak on to czuje, widzi i że to powinien być właśnie on. Przebywał akurat w Polsce, wyłożył pieniądze na studio, na orkiestrę i trzeba było w nocy napisać aranżację czterominutowego utworu, bo od dziewiątej rano rozpoczynało się nagranie. W związku z tym wieczorem około 22 spotkaliśmy się w hotelu "Sheraton", dostałem płytę z demo tego utworu na fortepianie no i miałem bezsenną noc, czyli tzw. nocną szychtę. Około ósmej rano skończyłem drukować partyturę, głosy dla orkiestry. W studiu nagraniowym dyrygował Tadeusz Karolak i jeszcze tego samego dnia nagranie poleciało do Stanów, i rzeczywiście producenci tego filmu uwierzyli, że to jest odpowiedni kompozytor.

HFC Późniejsza praca z Janem A. P. Kaczmarkiem nad "Finding Neverland" była pracą na odległość?
KH Tak. Wyglądało to tak, że Janek przysyłał mi mailem nagrania na fortepianie, czasami przysyłał mi w formacie wideo konkretne sceny, żebym widział, jak to wygląda na obrazku, no i oczywiście umieszczał sugestie, a poza tym pozostawiał mi wolną rękę, więc pisałem różne rzeczy: czasem impresjonistyczne, czasem proste, zagadkowe, czarowne. To była okazja, aby spenetrować dla siebie zupełnie nowe tereny.

HFC A to pierwsze uczucie jak usłyszałeś: the winner is... Jan A. P. Kaczmarek "Finding Neverland"!
KH Byłem wzruszony. Na takie rzeczy reaguję bardzo silnie i nie ukrywam byłem dumny. Jan podziękował Rafałowi Paczkowskiemu i Leszkowi Możdżerowi, który bardzo mocno przyczynił się do tego sukcesu. No i pojawiły się też podziękowania dla mnie. A później rozdzwoniły się telefony i to już było czyste szaleństwo.

HFC Interesuje mnie, czy za tym sukcesem poszły w Twoim kierunku inne propozycje z tego amerykańskiego rynku, z Hollywood, czy to działo się poza Tobą?
KH Trochę poza mną. Zrobiliśmy z Jankiem jeszcze jeden film, potem reklamówkę.
W tzw. międzyczasie trafiłem na swojej drodze na belgijskiego kompozytora Henriego Serokę, zrobiłem z nim dwa ciekawe filmy, ostatnio "U Pana Boga w ogródku", który został fenomenalnie przyjęty przez widzów.

HFC Pracowałeś również ze Zbigniewem Preisnerem.
KH Tak, ale jako pianista przy filmie "Fairy Tale A True Story". Jako pianiście też świetnie mi się pracuje z Maćkiem Zielińskim, w przeciągu dwóch lat nagraliśmy chyba z pięć soundtracków do bardzo popularnych komedii romantycznych.

HFC Jak według Ciebie postrzegana jest na świecie polska muzyka filmowa, np. w kontekście takich koncertów, jak w Gandawie trzy lata temu, którym miałeś przyjemność dyrygować?
KH Wielką przyjemność i "stracha", ponieważ to był pierwszy mój występ w tej roli poza granicami kraju i z zagraniczną orkiestrą. Myślę, że polska muzyka tak jak i europejska jest bardzo ceniona i interesująca na tle hollywoodzkich produkcji. Dowodem na to jest to, że coraz więcej amerykańskich reżyserów i producentów zamawia ją właśnie u Europejczyków, którzy wnoszą nowy oddech i powiew świeżości.

HFC Twój najnowszy solowy projekt nosi tytuł "Belcanto Semplice". Kiedy i w jakich okolicznościach narodził się szkic tej płyty?
KH To było jesienią, skończyły się wakacje, wróciłem do pracy i wpadłem w mój naturalny tryb, gdzie często chodzi się na "nocną zmianę" i siedzi się do piątej, szóstej rano przy komputerze, i śpi się kilka dni z rzędu po dwie godziny. Pomyślałem więc o projekcie przede wszystkim dla siebie, co dałoby mi pretekst do wyciszenia i uspokojenia. W grudniu materiał był już gotowy, nagrałem go za własne pieniądze, a dopiero później znalazłem wydawcę.

HFC Ale, wbrew większości recenzji, to nie jest do końca płyta zupełnie wyciszająca, jest też kilka naprawdę mocnych, rytmicznych tematów?
KH Oczywiście. Koncert czy płyta musi mieć naturalne tempo z odpowiednią ilością kontrastów. Nie można wzburzyć przesadną dynamiką, a z drugiej strony nie doprowadzić do stanu uśpienia zbyt dużą ilością rzewnych i lirycznych utworów.

HFC Nie ukrywam, że strasznie mi się podoba, że całość w charakterze brzmi bardzo akustycznie, choć sięgacie po instrumenty elektryczne czy też sample. Wrażenie akustyczności dalej pozostaje.
KH Właśnie! Bo tak naprawdę takie było założenie. Rzadko muzycy dysponujący instrumentarium elektronicznym, korzystający z sampli umieją to w tak ciekawy i oryginalny sposób wpleść w tkankę muzyczną, że brzmi to akustycznie i nie niesie ze sobą plastikowego brzmienia. Dla mnie mistrzem takich łączeń jest Lyle Mays, pianista Pat Metheny Group.

HFC Czarek Konrad, Zbigniew Wegehaupt, Marek Podkowa to zespół, z którym grasz od lat. Czy charakter płyty, jej intymność spowodowała, że chciałeś mieć muzyków, których znasz jak "łyse konie"?
KH Ja generalnie lubię pracować z ludźmi, których znam. Niezwykle rzadko zapraszam do grania ludzi, których np. ktoś mi polecił, a ja nie miałem okazji ich "sprawdzić", czy poznać bliżej. Jako band leader mający pod sobą np. 40-osobowy band, muszę mieć pewność stu-, dwustuprocentową z kim pracuję, zarówno od strony ludzkiej, jak i muzycznej.

HFC Wykorzystanie EWI, charakterystyczne "breckerówki" - to nie przypadkiem ukłon i hołd dla Michaela Beckera?
KH Tak. Przyznam się, że już kilka lat temu miałem taki pomysł, aby nagrać płytę z Michaelem Beckerem, ale niestety nie zdążyłem? Nie ukrywam też, że jestem wielkim fanem Jego twórczości i Jego jako człowieka. Marek Podkowa (dla złośliwych "Marek Podkowa z Breckerowa") zawsze był zafascynowany Michaelem. Po latach wreszcie Marek doszedł do własnego języka no i oczywiście jako jeden z niewielu w naszym kraju świetnie gra na EWI. Pomyślałem więc, że to dobry moment, żeby pokazać z jednej strony fenomenalnie grającego Marka, a z drugiej, żeby wysłać telepatycznie komunikat w zaświaty?

HFC Jakie macie plany związane z "Belcanto Semplice"? Przede wszystkim czy są plany, aby wydać płytę na innych rynkach?
KH Płyta na pewno będzie dystrybuowana w kilku krajach. Moje płyty są bardzo ciepło przyjmowane np. w Japonii i mam nadzieję, że podobnie będzie z najnowszą. W kraju natomiast chciałbym po wakacjach zagrać dużą trasę z tym materiałem.

HFC Wiem, że jesteś audiofilem. Jaki aktualnie posiadasz sprzęt?
KH Od niedawna posiadam sprzęt Marantza (amplituner, odtwarzacz CD) oraz studyjne monitory KEF-a, które grają bardzo selektywnym dźwiękiem. Poprzednio korzystałem z napędu i wzmacniacza NAD.

HFC Co jest najważniejsze dla Ciebie przy słuchaniu muzyki?
KH Sama muzyka (śmiech). Czasami śledzę na forach dyskusyjnych polemiki audiofili, w których obok apoteozy jakiegoś modelu pojawiają się potępiające w czambuł słowa krytyki. A przecież najważniejsza i tak pozostaje muzyka. Słuchana w skupieniu w domowym salonie, czy też przez słuchawki iPoda w pociągu.
Oczywiście ważne jest, aby bas nie był ?przewalony?, żeby nie było zbyt dużo kompresji i innych rzeczy, które przeszkadzają w odbiorze. Nawet jeśli jest genialnie nagrana płyta, na złotym nośniku, odtwarzana na sprzęcie za 60 tys., z materiałem, który jednym uchem "wlata", drugim "wylata", to nie dla mnie?

HFC Na zakończenie płyty-wzorce, które mógłbyś polecić innym zarówno ze względu na jakość nagrania, jak i wartość artystyczną.
KH Takich płyt mam przynajmniej kilkadziesiąt, a może i więcej. Na pewno większość produkcji ECM-u jeśli chodzi o nagranie, zwłaszcza te, które są nagrywane w Rainbow Studio w Oslo przez Jana Erika Kongshauga. Poza tym płyty angielskiego zespołu Perfect Houseplants, który wydaje Linn Records. Gorąco polecam! I może jeszcze jeden tytuł z innej półki, czyli John Rutter, jeden z najpopularniejszych kompozytorów muzyki sakralnej na świecie. Proponuję płyty wydane przez EMI Classics "John Rutter Requiem" i "John Rutter Gloria". Przepiękna współczesna muzyka sakralna, posiadająca niezwykle pozytywny przekaz, a przy okazji znakomicie zrealizowana.

Artykuł pochodzi z miesięcznika "Hi-Fi Choice & Home Cinema" nr. 5/08

Oficjalna strona Krzysztofa Herdzina: http://www.herdzin.com.pl

Rozmawiał: Sylwester Podgórski, Polskie Radio Koszalin