Niewielu jest polskich jazzmanów bardziej zasługujących na to, aby znaleźć się w naszym cyklu, w którym pokazujemy, jak można z powodzeniem żyć i spełniać się artystycznie w innych krajach. Michał Urbaniak to uznana marka, muzyczny wizjoner nagrywający z najlepszymi i dla najlepszych. W tym roku skończył 65 lat, od 35 mieszka w Nowym Jorku ("Manhattan Man"), a ostatnio spora część ludzi zamieszkałych na naszej planecie słucha i tańczy "Papayę", zatem powodów do spotkania z czytelnikami HFC jest wiele. Do tego niedawno ukazały się kolejne płyty z cyklu Jazz Legends "Friday" i "Saturday Night At The Village Vanguard".

HFC Jak doszło do wydania tych płyt, których materiał został zarejestrowany na początku 1985 roku?
Michał Urbaniak Dobra "biblioteka muzyczna" firmy w Nowym Jorku, której w części jestem właścicielem - to cała tajemnica sukcesu. Powiem więcej: w kolejce czekają kolejne tytuły i jest ich już około trzydziestu w katalogu.



HFC Jak rozumiem, wtedy te nagrania były rejestrowane z myślą o wydaniu na płycie?
MU W tamtych latach wyglądało to tak, że przy okazji koncertów w dobrych klubach, jak Village czy Birdland, dzwoniło się do ekipy nagraniowej, żeby na wszelki wypadek nagrali, a następnie odkładało się materiał na półkę.

HFC Czym jest Village Vanguard, czym jest ten klub dla jazzmana?
MU Tym, czym Watykan dla chrześcijanina. To z pewnością pierwszy klub, który się zapisał w historii. Śmierdzący, nieelegancki, a jednocześnie jak się wchodzi w ten smród, w te spleśniałe ściany i czerwono-bordowe podziurawione kanapy, czuje się tego Milesa Davisa lat 50., Johna Coltrane'a lat 60., Jazz Messengers? Tyle płyt było tam nagranych. Za każdym razem kiedy używam słów Village Vanguard, przez moje ciało przechodzą dreszcze.

HFC Kiedy po raz pierwszy był Pan w tym klubie?
MU Pierwszy raz w roku 1962, kiedy wraz z zespołem Andrzeja Trzaskowskiego "The Wreckers", czyli Namysłowski, Trzaskowski, Dyląg i Jędrzejowski byliśmy w Stanach dwa miesiące jako najlepszy zespół jazzowy zza żelaznej kurtyny. Sporo czasu spędziliśmy w Nowym Jorku i najczęściej w Village Vanguard. Z tamtego czasu pamiętam koncerty tria Billa Evansa czy Oscara Petersona. Oprócz Village był też słynny Birdland, którego siedziba zmieniała się kilka razy. Tam z kolei usłyszałem na żywo "moją ukochaną dziewczynę", czyli Dinah Washington, moim zdaniem najlepszą śpiewaczkę wszech czasów. Wracając do Village Vanguard, to zawsze będę pamiętał kolejki przed wejściem i wąskie schody, tak jakby się wchodziło do piwnicy po węgiel (śmiech)... ale węgiel ze złota.

HFC Materiał zarejestrowany na płytach "Friday" i "Saturday Night At The Village Vanguard" był wtedy jakimś cyklem?
MU Jako twórca jestem przedstawicielem muzyki fusion, ale wychowałem się i uczyłem na jazzie akustycznym i od czasu do czasu, powodując zgorszenie i konfuzję krytyków, nagrywałem i grałem koncerty akustyczne. Te płyty są właśnie tego świadectwem.

HFC Rok 1985 był dla Pana niezwykle udany, płyta "Take Good Care Of My Hart", z tego co pamiętam, znalazła się w podsumowaniu miesięcznika "Down Beat" aż w pięciu kategoriach, w tym za album roku.
MU To rzeczywiście były dobre czasy, które dodatkowo zaowocowały nagraniem z Milesem Davisem, o czym nawet nie marzyłem. On był, jest i będzie moim guru do końca życia.

HFC Wcale się nie dziwię, bo jest Pan jedynym Polakiem, który z nim zagrał i tego już nikt ani nic nie zmieni. Powrócę jeszcze na chwilę do tych nowych wydawnictw, choć z nagraniami sprzed ponad 20 lat. Jak Panu się udało zebrać wtedy tak znakomitych muzyków, jak np. Ron Carter?
MU Mogę powiedzieć, że jedną rzecz to naprawdę robiłem dobrze. Miałem nosa do nieznanych, ale genialnych muzyków, którzy później stawali się gwiazdami, jak Victor Bailey, Marcus Miller, Lenny White czy, niestety nieżyjący już, Kenny Kirkland. Z drugiej strony wystarczył telefon do kogokolwiek w Nowym Jorku i muszę powiedzieć, że nikt mi nie odmawiał.

HFC Z tego co wiem planowany jest też cykl płyt "Fusion Legends". Co znajdzie się na tych płytach?
MU Na przykład nagrania z Kennym Kirklandem, Larry Coryellem, Johnem Abercrombie'em, Haroldem Williamsem, Marcusem Millerem i całą plejadą innych gwiazd jazzu. Najciekawsze jest to, że większość nagrań nie była do tej pory opublikowana i są to nagrania studyjne.

HFC Zapowiada się frapująco. Kiedy możemy się spodziewać tych płyt na rynku?
MU Na wydanie jeszcze trzeba trochę poczekać, to wymaga sporo pracy, zarówno nad soundem, jak i nad dystrybucją, bo tutaj też jest kilka opcji.

HFC W tym cyklu od ponad roku prezentujemy muzyków, którzy odnoszą sukcesy na innych rynkach. Panu udało się na tym najbardziej spektakularnym rynku amerykańskim, zdaniem niektórych najtrudniejszym. Od 35 lat mieszka Pan w Stanach. Czy mając możliwość powrotu do przeszłości, zrobiłby Pan ten sam krok?
MU Wie Pan, ja jestem kosmopolitą, jestem Polakiem w sensie duchowym i nie wyrzekam się tego, ale ja jestem bardzo przeciwny patriotyzmowi, nacjonalizmowi, który w efekcie prowadzi np. do faszyzmu. Jestem obywatelem świata mieszkającym w Nowym Jorku i podróżującym wszędzie tam, gdzie zaprowadzi mnie moja dusza.

HFC Mówiąc o tym kroku, miałem na myśli zdarzenie sprzed 35 lat, kiedy już niestety śp. Andrzej Trzaskowski namówił Pana i Zbigniewa Namysłowskiego do wyjazdu do Stanów?
MU I nie pozwolił nam zostać na stypendium w Berklee School Of Music w Bostonie, które dostaliśmy praktycznie od ręki. Już wtedy powinniśmy tam zostać!

HFC Swego czasu słyszałem opinię, że Pan odrzucił ofertę nauki w Berklee...
MU Wszystko się zgadza, bo taką ofertę dostałem drugi raz i było to w 1971 roku, kiedy otrzymałem nagrodę Grand Prix na Montreux Jazz Festival dla najlepszego solisty. Wtedy dla mnie to już było z późno i, mówiąc kolokwialnie, strata czasu. Po latach dostałem też ofertę wykładowcy na tej uczelni, ale odmówiłem z braku czasu.

HFC Pamięta Pan obrazy, które zostały w pamięci po pierwszym wyjeździe do Stanów?
MU Zapach i widok. Na początku lat 60. praktycznie wszędzie były czerwone dywany przed klubami i ludzie chodzący tak, jakby swingowali. Zresztą do dzisiaj amerykanie mówią i chodzą swingując, choć pewnie o tym nie wiedzą. I to jest tak naprawdę jedyny ?jazzowy? kraj na świecie, wszędzie indziej jest naśladownictwo. To jest też jedyna oryginalna dziedzina, jaką Ameryka wniosła do światowego dziedzictwa kultury. Moja książka rozpoczyna się od zdania "Urodziłem się Amerykaninem". 11 września 1973 roku postawiłem nogę na amerykańskiej ziemi i poczułem się jak w domu i to ze słabym angielskim.

HFC Część muzyków wyjeżdżających do Stanów wspomina trudne chwile, szczególnie w początkowym okresie, czyżby u Pana ta adaptacja przebiegała zgoła inaczej?
MU Szczerze mówiąc, nie wiem, co to znaczą trudne chwile. Trudne chwile to ja przeżywałem sam ze sobą, jak np. przytyłem ponad miarę. Konsekwencją były kłopoty zdrowotne i to zupełnie niepotrzebne. To są trudne chwile w moim rozumieniu. Jedynym wrogiem w moim życiu byłem, jestem i będę ja, nikt więcej.

HFC A może miał Pan farta, grając w latach 70. modną muzykę fusion?
MU Nie ma czegoś takiego jak fart! Jak człowiek, który przez dwadzieścia kilka lat pracuje po 18 godzin na dobę, może powiedzieć, że miał farta?!!! To jest wykluczone. Miłość to jest mój fart. Ja kocham muzykę do szaleństwa, tylko to potrafię i tylko to będę robić. Wbrew modom, trendom i temu, co ktoś mówi, zawsze będę prawdziwy. Mam też jedną ważną cechę, jestem wodnikiem, a co za tym idzie instynktownie wyczuwam i czuję, co dzieje się wokół mnie i przyszłościowo odbieram świat. Byłoby tragiczne, gdybym ja jako twórca wśród szklanych wieżowców i fruwających samolotów pisał muzealną muzykę. Ja tę muzykę kocham i szanuję, ale ja czuję cywilizację i często swoimi działaniami wyprzedzam ją.

HFC To zapytam inaczej: kontrakt z potężną Columbia Records i udana płyta "Fusion" ułatwiły życie w Stanach?
MU Oczywiście, ale proszę pamiętać, że nie pojechałem tam z pustymi rękoma, miałem kontrakt z niemieckim oddziałem Columbia. Z początku słyszałem, że na starcie weźmiemy was do małej wytworni, zagracie trochę koncertów, a później dopiero Columbia. Powiedziałem: nie! W takim razie wracamy do Europy. Oczywiście to był blef, bo już nie wyobrażałem sobie życia poza Stanami.

HFC Dlaczego w takim razie ta współpraca z Columbią trwała tak krótko, ukazały się tylko trzy płyty?
MUWynika to trochę z polskiego charakteru. Dopiero później zacząłem poznawać zasady skutecznego komunikowania się między ludźmi. Przechodząc do sedna pytania, to po prostu obraziłem prezydenta Columbia Records, czując się zbyt pewnie. Wtedy był taki zwyczaj, że wytwórnia dawała pieniądze na utrzymanie zespołu, czyli opłacała muzyków. Mając wtedy genialny zespół (Steve Gadd, Anthony Jackson, Harold Williams), chciałem odpowiednich funduszy. Bruce Lundvall, cudowny gentleman i wielki jazzman, mówi: Michael, ja nie mam żadnego biznesowego uzasadnienia, twoja nowa płyta ("Fusion III") jest sensacyjna, wychodzi za kilka miesięcy i wtedy uruchomimy wszelkie potrzebne środki finansowe. I co ja zrobiłem? Obraziłem się i obraziłem innych. Nauczyłem się takiego niezbyt eleganckiego, ale bardzo obrazowego powiedzenia i mówię: Bruce, albo robisz kupę, albo schodzisz z nocnika. Polak potrafi! Bruce na to: To znaczy, że chcesz od nas odejść? Oczywiście, ja mam najlepszy zespół na świecie i potrzebuję go utrzymać. On na to: Jeżeli chcesz odejść, to proszę bardzo. Nie zastanawiając się wiele, poszedłem do Atlantic Records, którego szefem był przewodniczący jury festiwalu w Montreux. Powiedział mi swego czasu: Jeżeli będziesz chciał odejść z Columbii, to przyjdź do mnie, zawsze dostaniesz kontrakt. Wchodząc do niego, słyszę: Słuchaj, sytuacja się zmieniła, mianowali mnie szefem w Londynie, więc Ci za bardzo teraz nie pomogę, a poza wszystkim w ubiegłym tygodniu podpisaliśmy kontrakt z Jeanem-Lukiem Pontym. W ten oto sposób w ciągu kilku godzin zostałem "na ulicy", przed wydaniem swojej życiowej płyty ("Fusion III"). To był mały szok, ale dałem sobie radę. Było trochę kłopotów, ale później ukazała się m.in. płyta dla "czarnej" legendarnej wytwórni Motown "Serenade For The City". Byłem jedynym białym, który miał wtedy kontrakt z tą wytwórnią. Do dziś to jedna z najlepszych i najlepiej sprzedawanych moich płyt.

HFC W tamtym czasie powstała również "Papaya"?
MU W 1976 roku po nagraniu "Funk Factory", które teraz też święci triumfy, załatwiłem Uli (Dudziak) kontrakt w Arista Records oraz nagrałem i wyprodukowałem płytę, na której znalazła się "Papaya". W środku tematu przy tych charakterystycznych breakach Ula improwizowała różne rzeczy. Następnie to się zaczęło powtarzać i można powiedzieć, że motyw ?przykleił? się do piosenki. Mówię więc: Żono kochana, to w takim razie jesteś współautorem piosenki. Tak naprawdę to "Papaya" powstała na party. Miałem taki okres w życiu, że przez 17 lat nie brałem żadnych używek, a reszta muzyków balowała. Nad ranem zaczęło mi się nudzić, więc usiadłem do fortepianu i na kasetkę magnetofonową nagrałem tę piosenkę, a na drugi dzień jechaliśmy do Filadelfii. Puściłem Uli, spodobało się, więc włączyliśmy to do repertuaru, a cała reszta to już historia. To nagranie do dzisiaj ma "straszny" smak, szczególnie że brzmi jak samplowana obecnie muzyka, a warto pamiętać, że to było nagrywane na żywo.

HFC Mam takie przeczucie, że dopiero teraz za to nagranie zabiorą się DJ-e.
MU Już się zabrali. Wciąż dzwonią telefony z Londynu, Nowego Jorku, Berlina, Paryża, Warszawy z ofertą miksowania, remiksowania. Powstanie prawdopodobnie płyta "Papaya Dance" z innymi wersjami, nie tylko Urszuli.

HFC Mówi Pan o tym bardzo spokojnie, jakby nie był specjalnie zaskoczony faktem, że po 32 latach piosenka staje się przebojem.
MU W ogóle nie jestem zaskoczony. Ważne, żeby to, co robisz, było prawdziwe. Uważam, że ludzie na świecie czują prawdę i tylko prawda może się obronić. "Papaya" jest po prostu naturalnym, prawdziwym utworem. Szczerze mówiąc, czasami miałem go dosyć, ale teraz inaczej na to patrzę. Cenię sobie powiedzenie, które sprzedaję młodym ludziom, muzykom: Jeżeli wymarzysz coś, to możesz to zrobić, rób, w co wierzysz, musisz wygrać!

HFC Czuje się Pan wciąż młody?
MU Mam dziewiętnaście lat i zawsze będę miał dziewiętnaście, to się nie zmieni. Wszyscy obchodzą jubileusze, co sprowadza się przeważnie do kilku koncertów. I co? Potem już tylko trzeba się pakować do "skrzyneczki"... W żadnym wypadku, dziewiętnaście lat mam do końca. Nawet teraz, kiedy chwilowo chodzę o kulach. Za parę tygodni je rzucę i "hulaj dusza' do muzyki i życia.

HFC W latach 90. był już Pan coraz częściej w Polsce, realizując kolejne projekty. Czuł się Pan spełniony, szczęśliwy, że może mieszkać i w Stanach i w Polsce?
MU Nieprawda! Wprost przeciwnie. Muszę powiedzieć teraz bardzo ważną rzecz. Znane jest na świecie powiedzenie, że mężczyźni niestety nie myślą głową, tylko czym innym. To samo stało się ze mną. Nie jestem zachwycony ani krajem, ani pobytem tutaj, nie czuję się po prostu w domu.

HFC Ale jest Pan człowiekiem, który stara się pomagać młodym, np. polskim wykonawcom?
MU Absolutnie tak. To wszystko, co Panu powiedziałem, lubię opowiadać młodym muzykom, bo to są moje prawdziwe doświadczenia, których się nie wstydzę. Taki jestem! Mając 14 lat zakochałem się w Ameryce, mając 15 lat zakochałem się Audrey Hepburn, poznałem jazz, poznałem alkohol, kobiety, chodziliśmy ostrzyżeni na jeża i tak jak Amerykanie w białych skarpetkach i wielkich marynarkach. To, że udawaliśmy Amerykanów, było swego rodzaju protestem, zresztą do dzisiaj łapię się na tym, że grając muzykę protestuję, tylko już nie wiem przeciwko komu i przeciwko czemu.

HFC Słyszałem, że jest Pan fanem Internetu?
MU Ja jestem Internet! Opowiem Panu taką historię z dzieciństwa, jak chodziłem do szkoły. Dzięki zaradności naszej mamy nieźle nam się powodziło i mieliśmy jeden z pierwszych telewizorów w Łodzi. Raz w tygodniu był godzinny program eksperymentalny z filmami Chaplina. 20 lat temu, może 18 miałem Internet, kiedy też był na etapie prób i eksperymentów. W domu mam dziewięć komputerów, w każdym pokoju, muzykę robię na Maku, część na Pececie, a na co dzień jeżdżę i z Makiem, i z Pecetem. Mam 14 telefonów, bo jestem fanatykiem gadżetów. Każdy nowy telefon po prostu muszę mieć!

HFC Wielu ludzi pyta się, co z Urbanatorem, projektem tak świetnie przyjętym na całym świecie?
MU Od razu mogę powiedzieć, co się stało. Raz w życiu zawierzyłem innym ludziom i podpisałem kontrakt z dwoma Hindusami. Musiałbym w tym miejscu użyć kilku niecenzuralnych słów, ale wszystko jest na dobrej drodze, odzyskuję prawa, za chwilę Urbanator ruszy pełną parą, czyli warsztaty i koncerty na świecie. Byle tylko dożyć tego wszystkiego.

HFC Jak wiadomo audiofile to taka grupa ludzi, którzy lubią słuchać na dobrym i często drogim sprzęcie. Jak dużą wagę przywiązuje Pan do jakości nagrania?
MU Ogromną, choć mam już ubytki słuchu, co w tym zawodzie po tylu latach jest nieuniknione. Proszę sobie wyobrazić, że 2 listopada ubiegłego roku miałem 50-lecie pierwszego występu! Najważniejsze jest brzmienie. Muzyka musi tak brzmieć, żebym czuł dreszcze i uniesienie.

HFC A te wzorcowe nagrania i tytuły?
MU Oczywiście "Kind Of Blue" Davisa, gdzie magnetofon się zepsuł i pół płyty nie stroiło i dopiero kilka lat temu to poprawiono i dostrojono tonację. Ja mam nawet odpis kwitów, gdzie Miles Davis dostał 150$ za płytę, a Coltrane, Adderley, Evans, Chambers, Cobb i Kelly po 75$. Płytę nagrano w dwóch trzygodzinnych sesjach, przy czym na drugą się spóźnili i dlatego całość była nagrywana w pięć godzin. W kontekście tych wzorcowych płyt to oczywiście nagrania Quincy Jonesa, fenomenalne, które właściwie zawładnęły brzmieniem lat 80.

HFC Ma Pan na myśli "Back On The Block"?
MU Tak, ale też i "Body Heat". Proszę pamiętać o wpływie brzmienia Quincy Jonesa na muzykę pop i produkcję płyt choćby Michaela Jacksona.

HFC Na zakończenie: powiedział Pan kiedyś, że jazz jest jak seks. To wciąż aktualne?
MU Jeszcze bardziej się w tym utwierdzam. Wyjaśnienie jest bardzo proste. Jestem przeciwny edukacji jazzowej, czyli szkołom, które uczą jazzu. One produkują wielu sprawnych średniaków i to jest tak, jakby uprawiać seks z podręcznikiem w ręku (śmiech).

Artykuł pochodzi z numeru 4/2008 miesięcznika "HI-FI Choice & Home Cinema"

Oficjalna strona Michała Urbaniaka
http://www.urbaniak.4web.pl

Rozmawiał Sylwester Podgórski
Polskie Radio Koszalin