Z polskich wokalistek jazzowych tylko Urszula Dudziak oraz Grażyna Auguścik zrobiły tzw. międzynarodową karierę, radząc sobie na jakże trudnym, amerykańskim rynku. Jestem niemal pewien, że do tego szacownego grona dam wokalistyki jazzowej dołączy wcześniej czy później (ze wskazaniem na to pierwsze) Aga Zaryan. Ma wszelakie atuty, aby tak się stało. Talent, świetny angielski i głos, który dla mnie jest połączeniem wrażliwości Abbey Lincoln z możliwościami Shirley Horn. Ma też dystans do siebie, co w tym "fachu" jest niezwykle ważne, a o czym czytelnicy HFC już teraz będą się mogli przekonać.

HFC Przeglądając prasę, Internet i czytając te wszystkie nagłówki w stylu "jeden z najgorętszych głosów polskiego jazzu" czy "największy talent wokalny ostatnich lat", zastanawiam się, czy po tym wszystkim, mówiąc kolokwialnie, Ci nie odbiło?
AZPoznałam naprawdę bardzo wielu wybitnych muzyków i to, co mnie poruszyło i na co zwróciłam uwagę to fakt, że im większy muzyk, tym bardziej skromny człowiek.
Staram się zawsze o tym pamiętać, zresztą w czasie mojej kariery nikt mi zbytnio nie kadził. Mój ojciec jest muzykiem - pianistą klasycznym o dużych wymaganiach wobec siebie i innych. Poza tym mam bardzo duży dystans do tego, co się dzieje teraz wokół mnie. Zdaję sobie doskonale sprawę z mechanizmów działających w show-biznesie. Od lat obserwowałam, jak funkcjonują, przez dziesięć lat byłam "niszowa", śpiewałam w Tygmoncie, w klubach głównie w Warszawie i od czasu do czasu wyjeżdżałam na festiwale za granicę. Żeby odnieść sukces, trzeba na swojej drodze spotkać odpowiednie osoby. Od momentu poznania genialnego menedżera Mateusza Labudy moje życie artystyczne weszło na zupełnie inne tory. Ważna jest konsekwencja w dążeniu do celu, ale trzeba mieć też wiele szczęścia. Nie można również zapominać, że bycie kobietą w świecie jazzowym zdominowanym przez mężczyzn również nie jest proste. Podziwiam kariery, które nie rodzą się z dnia na dzień. Przykładem osoby, której konsekwencja i miłość do muzyki mi imponuje, jest Grażyna Auguścik.
Wracając do pokory, to trzeba mieć jej bardzo wiele, bo raz się jest na wozie, raz pod wozem i najzwyczajniej w świecie trzeba o tym pamiętać.

HFC Wyjeżdżałaś kilka razy na warsztaty jazzowe do Stanów. W jakim celu? Chciałaś się sprawdzić, doskonalić, przekonać się, jak kształcą inni, poznać kolebkę jazzu?
AZ Wszystkiego po trochu. Mam to szczęście, że mówię po angielsku, bo wychowywałam się w Anglii (kilka lat na początku lat 80.). W 1997 i 1998 dostałam stypendium na letnie warsztaty w Kalifornii - Stanford Jazz Workshop, a później na Jazz Camp West. Impulsem do tych wyjazdów była na pewno bardzo głęboka fascynacja jazzem i fakt, że to wszystko tam się narodziło. Byłam strasznie ciekawa Nowego Jorku i to była rzeczywiście miłość od pierwszego wejrzenia, to jest miasto, do którego bardzo chętnie wracam, głównie z powodu muzyki granej w klubach jazzowych. Poznałam tam wielu muzyków. Mam tam swoje trio, z którym mogę wystąpić w klubach amerykańskich. Nowy Jork to niesamowity tygiel kulturowy, w trio występowali ze mną Kanadyjczyk Bryn Roberts, Hiszpan Alexis Cuadrado i Amerykanin Mark Ferber. To bardzo miłe uczucie, że są tacy ludzie, z którymi od razu mogę zagrać koncert, jak się tam pojawię. Poza tym było dla mnie niezwykle ciekawe usłyszeć, jak śpiewają inni, jakie mają metody kształcenia, ale to było ponad 10 lat temu. Warsztaty też dały mi niesamowicie dużo wiary w siebie. Usłyszałam wiele dopingujących opinii na temat tego co robię. Rebecca Paris, Madeline Eastman namawiały mnie na spróbowanie swoich sił w Stanach.

HFC A to chyba bardzo ważne?
AZ Na początku niezwykle ważne po to, żeby uwierzyć w siebie, złapać ten przysłowiowy wiatr w żagle. Wydaje mi się, że w Polsce niestety rzadkością jest sytuacja, w której nauczyciel chętnie wyprowadza swojego ucznia na szersze wody...

HFC Pierwsza płyta "My Lullaby" (2002, reedycja 2007) to był naprawdę dojrzały materiał, który zebrał świetne recenzje, ale czegoś zabrakło, żeby odnieść sukces komercyjny. Czego według Ciebie?
AZ Żeby odnieść sukces, naprawdę nie wystarczy być dobrym muzykiem, dobrym wokalistą. Trzeba mieć pieniądze na wypromowanie płyty, prężnego menedżera, kontakty. Wydałam swoją pierwszą płytę w małej wytwórni Not Two, w której nie było pieniędzy na promocję. Byłam no name, chociaż parę lat już śpiewałam i miałam swoich fanów w Tygmoncie, gdzie regularnie występowałam. Paradoksalnie "My Lullaby" otrzymało nominację do Fryderyka, a wyobraź sobie, kolejna płyta nie dostała tej nominacji, choć jest już multiplatynowa. Recenzje "My Lullaby" rzeczywiście były dobre, miała nawet dystrybucję na rynku japońskim i tam też została ciepło przyjęta, ale nie sprzedała się w dużym nakładzie. Teraz reedycja "My Lullaby" jest już złotą płytą. Rzeczywiście od roku dzieją się w moim życiu niesamowite rzeczy. Mam koncerty w całej Polsce, koncertujemy też w Europie, w Stanach, dostajemy świetne recenzje. To jest cudowne.

HFC Mówisz o dosyć istotnych kwestiach, które często są przez muzyków pomijane lub bagatelizowane. Trzeba na tej swojej drodze trafiać na takich, a nie innych ludzi, mam też wrażenie, że dla tej Twojej kariery bardzo ważne było spotkanie Darka Oleszkiewicza?
AZ W moim życiu muzycznym są dwie takie osoby, które są wyjątkowo ważne, to jest właśnie Darek Oleszkiewicz, którego poznałam w 2000 roku w Stanach?

HFC W jakich okolicznościach się poznaliście?
AZ Darka poznałam dzięki Michałowi Tokajowi, który jest drugą z tych ważnych osób, o których chciałam powiedzieć. Pobyt w 2000 roku w Stanach to były wakacje połączone z występami w kilku klubach. Darka poznałam w Kalifornii i pierwsze muzykowanie odbyło się u niego w małym domku w Pasadenie, gdzie wieczorkiem zrobiliśmy sobie mały jam session. Przyszedł gitarzysta Larry Koonse, Michał i jeszcze paru muzyków. Okazało się, że mamy bardzo podobne podejście do muzyki, bardzo podobną wrażliwość. Tak zaczęła się nasza muzyczna przyjaźń. Jak zdobyłam sponsora na swoją pierwszą płytę, Janusza Supernaka, to oczywiście zaprosiłam Darka do Polski, żeby wziął udział w nagraniu "My Lullaby". On oprócz tego, że jest wybitnym muzykiem, jest również cudownym człowiekiem i przyjacielem.

HFC Darek Oleszkiewicz za oceanem to już jest uznana marka, prawda?
AZ Oczywiście, ale on jest tak skromny, że nie ma potrzeby opowiadania, np. z kim grał, ale ja mogę powiedzieć, że grał z całą plejadą gwiazd, zarówno wokalistów, jak i instrumentalistów, chociażby z Bradem Mehldau'em, Joe Lovano, Charlie Hadenem, Patem Methenym, Janis Siegel, Dianą Krall czy Charlesem Lloydem. Podobnie Larry Koonse, który jest wręcz rozchwytywanym muzykiem. Występował z Mel Torme, Michaelem Buble, Paulem Anką, Toots Thielemans, Charlie Hadenem, Rayem Brownem, Rodem Stewardem. Gwiazdy zarówno jazzu, jak i muzyki popularnej.
Perkusjonista Munyungo Jackson, który też zagrał na mojej płycie "Picking Up the Pieces", to już legenda za życia. Grał z wieloma, m.in. z Milesem Davisem, Stingiem, Stanleyem Clarkiem, Dianne Reeves, Yellowjackets, Joe Zawinul Syndicate.

HFC Płytę "Picking Up The Pieces" nagrywałaś w Stanach dlatego, żeby trochę dodać sobie splendoru?
AZ Uwierz mi, łatwiej było nagrać płytę tam z Amerykanami, niż sprowadzać ich do Polski. O wiele łatwiej było mi wsiąść do samolotu i polecieć do Darka do Pasadeny, niż zapraszać muzyków do Warszawy. Nagraliśmy tę płytę w garażowym studiu zbudowanym w ogrodzie u Nolana Shaheeda, który również zagrał na kornecie. Oprócz tego jest świetnym trębaczem, producentem i niegdyś dyrektorem muzycznym grupy legendarnego śpiewaka soulowego Marvina Gaya (w latach 1974-1976). Grał pierwszą trąbkę w orkiestrze Counta Basiego, pracował też z Dianą Ross, Natalie Cole, Anitą Baker, Dukiem Ellingtonem, Wonderem, Collinsem? Nagranie płyty w Stanach było niesamowitym doświadczeniem. Zanim weszliśmy do studia, zagraliśmy kilka prób i koncertów. W tej chwili nagranie płyty w Stanach bywa tańsze, niż nagranie w Polsce.

HFC Nolan zagrał też na ostatniej płycie "Illumination" legendarnej formacji funkowej Earth Wind & Fire.
AZ No tak, to jest jazzman, ale grał soul, funk czy r'n'b. Pamiętam jak godzinami po nagraniach rozmawialiśmy o jego przyjaźni z Sarah Vaughan, o Marvinie Gayu. Słuchałam tego wszystkiego z szeroko otwartą buzią, bo to są nazwiska nieżyjących już gwiazd, których ja do tej pory słucham z płyt i wciąż uwielbiam. Z kolei na próbie u Munyungo Jacksona w jego "ćwiczeniówce" wiszą jego zdjęcia z Milesem Davisem w objęciach.

HFC Jaki przyjęłaś klucz w doborze tematów, skoro obok np. Abbey Lincoln znalazł się Leonard Cohen?
AZ Na tej płycie opowiadam historie różnych kobiet i np. temat "Suzanne" Cohena znakomicie mi pasował do tego pomysłu. To jest właśnie całe piękno jazzu, że ta muzyka jest tak niesamowicie plastyczna, pozwalająca na interpretacje zależnie od dnia czy nastroju.

HFC Jak wyglądało samo nagranie "Picking Up The Pieces"?
AZ Staraliśmy się nagrywać utwory na "setkę". W kilku tematach są dograne tylko instrumenty perkusyjne. Jeśli chodzi o wokal, to czasami dokonywałam poprawek, ale jednak wolę, jak to się wszystko dzieje live. Płyta została nagrana podczas trzech sesji. Nagrywaliśmy w studiu z trzema odseparowanymi pomieszczeniami: w jednym ja, w drugim Darek (kontrabas), w trzecim Larry (gitara) i Munyungo (perkusjonalia). Wszystko bardzo skromnie i niemal rodzinnie. Zarówno po koncertach z nimi, jak też w rozmowach czułam, że oni się bardzo angażują w to, co robimy. Muszę w tym miejscu zdradzić, że wszystko wskazuje na to, że w połowie maja przylecą do Polski na dwutygodniową trasę zamykającą promocję płyty "Picking Up The Pieces".

HFC No to szykuje się nam duże wydarzenie. Wracając do płyty, to zgrywanie i mastering odbywał się już w kraju pod czujnym uchem Tadeusza Mieczkowskiego. Czy też uczestniczyłaś z tym procesie?
AZ Tak. To ważne obserwować, jak to jest robione, a przy okazji można się sporo nauczyć. Jak dochodzi do miksu i masteru, zawsze przynoszę realizatorowi płyty, które brzmią na moje ucho ciekawie. Konsultujemy, rozmawiamy i wybieramy najlepsze rozwiązania. Instrumenty powinny brzmieć naturalnie i ciepło. Dbam też o odpowiednie proporcje odnośnie wokalu, żeby nie był za bardzo z przodu, ale też żeby nie był za bardzo schowany. Te niuanse, swoiste cherry on a cake są też bardzo ważne i istotnie wpływają na odbiór muzyki z płyty.

HFC Czy jest szansa, aby na stałe zaistnieć na rynku amerykańskim? Nie mam tu na myśli tylko okazjonalnych koncertów...
AZ Zdaję sobie sprawę, że jest kilka wiodących wytwórni jazzowych, jak Blue Note czy Verte, ale o tym, żeby się tam znaleźć, czasami decyduje łut szczęścia. Patrząc choćby na rynek pianistów ostatnich lat, zauważam wielu wybitnych, choćby Robert Glasper, który znalazł się w "stajni" Blue Note. Z drugiej strony słyszałam w Nowym Jorku kilku innych pianistów, którzy naprawdę byli na jego poziomie, a nie mają kontraktu z Blue Note. Często więc o tym, kto się wybija, decyduje zbieg okoliczności, oprócz oczywiście talentu. Cieszę się na razie tym, co mam, że udało mi się przebić na naszym polskim rynku i nawet nie zastanawiałam się, jak to działa w Stanach. Teraz myślimy o tym, żeby wydać naszą płytę w Japonii, na rynku skandynawskim czy w Niemczech.

HFC Koncertowałaś w wielu krajach. Czy jest jakieś zainteresowanie z tamtych rynków, czy szukacie wydawcy?
AZ Tak naprawdę zaczynamy dopiero się rozglądać, gdyż ostatni rok był dla nas niezwykle intensywny, szczególnie jeśli chodzi o promocję w Polsce. Wydaje mi się, że na muzykę, którą wykonuję, może być zapotrzebowanie. Po pierwsze śpiewam po angielsku, po drugie jest to generalnie mainstream jazz. Ale wszystko po kolei, nie czuję na razie specjalnego ciśnienia, cieszę się z aktualnych zdarzeń, jak nagroda "Mateusza" w radiowej Trójce, nominacja do "Wdechów", nagród przyznawanych przez Gazetę Wyborczą, czy faktu, że zostałam uznana przez czytelników "Jazz Forum" wokalistką jazzową roku 2007.

HFC Rozmawialiśmy do tej pory o twoich jazzowych płytach, a ja mam wrażenie, że lubisz od czasu do czasu zaryzykować, lubisz co chwilę sprawdzać się w innych konwencjach. Takim przykładem jest "Umiera piękno", projekt dosyć ryzykowny, z którego wyszłaś obronną ręką. W tym wypadku pewnie też zaufałaś kulturze muzycznej Michała Tokaja?
AZ Oczywiście. Gdyby nie to, że mogłam wybrać muzyków, z którymi ten projekt nagrywam, to pewnie bym się nie zdecydowała. Od początku idę taką drogą, że mam grupę cudownych muzyków, którzy są jednocześnie bliskimi mi ludźmi. Stąd też, gdy dostałam propozycję z Muzeum Powstania Warszawskiego zrobienia tego projektu, wiedziałam, że mogę go zrealizować z takimi, a nie innymi muzykami. Wszystkie wiersze, które trafiły na płytę ?Umiera piękno?, to był mój wybór. Spędziłam ponad trzy miesiące, czytając poezję z okresu II wojny światowej, to był czas spędzony w bibliotekach, w PEN Clubie, na rozmowach ze znawcami literatury tego okresu. Idea płyty była taka, żeby trochę inaczej spojrzeć na ten okres. Żeby to nie były tylko wiersze związane z walką zbrojną, ale związane ze stroną czysto ludzką, emocjonalną. Chciałam pokazać, że mimo tych okrutnych czasów ludzie też przeżywali swoje życiowe historie.
Co do Michała, to wiem, jak gra, jak komponuje i mogłam liczyć na niego, bo jest wyjątkowo wrażliwym muzykiem. Uważam, że pięknie tę muzykę skomponował i zaaranżował.

HFC Z tych projektów, nazwijmy je specjalnymi, była również muzyka do niemieckiego filmu niemego "Tragedia dziewczyny ulicznej" (śmiech). Ciekawe doświadczenie?
AZ To było zupełne wariactwo. Strasznie bym chciała jeszcze kiedyś to powtórzyć, bo to, co się wydarzyło na Święcie Kina Niemego w Warszawie, było kompletnym odlotem. Live z publicznością, mieliśmy tylko dwie próby. Oglądając ten film, komponowaliśmy muzykę, albo wybieraliśmy utwory już napisane wcześniej. Niezwykła przygoda. To niesamowite, jak obraz wpływa na nasze odczucia, jak muzyką można oddać to, co się widzi. Muzycznie nie graliśmy stricte jazzu, były elementy free, gdzie musiałam się otworzyć na improwizację, trochę grania soulowo-funkowego, które też uwielbiam. Jednym słowem wspaniała przygoda bardzo poszerzająca horyzonty. W projekcie wzięli udział świetni muzycy - Jan Smoczyński grający na fenderze, hammondzie, fortepianie i harmonii, Krzyś Pacan na gitarze basowej i Romek Ślefarski na perkusji.
HFC Od jakiegoś czasu współpracujesz też z czeskim gitarzystą Davidem Doruzką.
AZ David jest fantastycznym melodykiem i ma niesamowicie dobry time. Dla mnie współpraca z nim jest bardzo ważna i myślę o tym, żeby pojawił się na mojej następnej płycie. Chcę wydać album z moim triem, z którym przez ostatni rok intensywnie występuję (Tokaj, Barański, Żyta). Zamykanie poszczególnych etapów muzycznych jest dla mnie bardzo istotnie. Teraz występuję bardzo dużo z moim triem i Davidem, więc nagranie z chłopakami płyty jest naturalną konsekwencją wydarzeń. Jest też pomysł napisania przez Davida i Michała kilku tematów do tekstów, które teraz piszę.

HFC Masz już zarys, szkic, pomysł na nowe nagrania Agi Zaryan?
AZ Tak, w tym miesiącu biorę się w garść po wyczerpującym zeszłym roku i przymierzam się do następnego projektu. Zaczęłam pisać własne teksty, mam pomysł na brzmienie kolejnej płyty.

HFC No właśnie, czy to będzie bardziej autorska płyta pod względem tekstowym i kompozycji?
AZ Tak, choć jeszcze własnej muzyki nie będę pisać. Chcę, żeby było kilka moich tekstów i być może dobiorę trochę poezji anglojęzycznej. Założenie płyty jest takie, że mają dla mnie pisać moi koledzy i przyjaciele muzycy. Na pewno ta płyta będzie odejściem od standardów jazzowych i pójściem w stronę autorskiej. Jak dobrze wszystko pójdzie, na jesieni wejdziemy do studia, a płytę wydamy mniej więcej za rok. Naprawdę nie ma się co spieszyć.

HFC Mam przeczucie, że uwielbiasz koncerty, spotkania z publicznością. Jaka publiczność najgoręcej Cię przyjmowała, a która jest chłodna jak lód?
AZ Chłodna publiczność, choć pod koniec koncertu udało nam się ją zjednać, była w Brnie. To była publiczność raczej zdystansowana. Z kolei genialnie wspominam amerykańskie koncerty, szczególnie w Blues Alley, waszyngtońskim legendarnym klubie i w Joe's Pub na Manhattanie w Nowym Jorku. Tam odbiór był fantastyczny, bo do tych klubów przychodzą znawcy jazzu. Strasznie miłe było to, że Amerykanie docenili aranżacje, interpretacje oraz podejście do śpiewanych przeze mnie standardów. Amerykańska publiczność jest bardzo otwarta, ale muszę powiedzieć, że polska publiczność jest również genialna, o czym przekonałam się ostatnio choćby na Krokus Jazz Festiwal w Jeleniej Górze czy w Blue Note w Poznaniu.

HFC Na zakończenie jeszcze ukłon w stronę miłośników dobrego dźwięku, audiofilów, wśród których wiem, że masz grono wiernych fanów. Czy masz w swojej kolekcji takie płyty, które kochasz ze względu na dźwięk, brzmienie, jakość nagrania.
AZ Uwielbiam orkiestrowe realizacje, jak np. "Both Sides Now" Joni Mitchell. Z płyt o podobnym klimacie kocham album Shirley Horn With Strings "Here's To Life". Pięknie brzmi najnowsza płyta Herbie Hancocka "River: The Joni Letters", gdzie fenomenalnie zaśpiewała Tina Turner. Muszę też przyznać, że popłakałam się, słuchając ostatniej płyty Abbey Lincoln "Abbey Sings Abbey". Płyta świetnie nagrana, znakomite instrumentarium i do tego niezapomniane i wzruszające interpretacje Abbey.

Oficjalna strona Agi Zaryan: http://www.zaryan.com

Rozmawiał: Sylwester Podgórski, Polskie Radio Koszalin