Publiczność zna go przede wszystkim jako szalonego dyrygenta własnej orkiestry (rozrywkowej) w programach "Idol" czy "Taniec z gwiazdami". Ale tak naprawdę to tylko przystanki w jego karierze, dzięki którym może otwierać kolejne drzwi, realizować własne projekty i marzenia. Trudno go zaszufladkować, gdyż świetnie czuje się w różnych konwencjach. Pracował przecież z Januszem Stokłosą, Marylą Rodowicz, Edytą Górniak, Grzegorzem Turnauem, Kasią Kowalską, Przemkiem Gintrowskim, Perfectem, Haliną Frąckowiak czy Ewą Małas-Godlewską. Jest trochę jak kiedyś "golden boy" Burt Bacharach czy obecnie David Foster - czego się nie tknie, zamienia to w złoto, a właściwie "sztabę" złota. Swoją muzyczną przygodę rozpoczął w Koszalinie, a gdzie ją zakończy? Osobiście życzę mu muzycznego Olimpu! Czytelnikom HFC Adam Sztaba opowiada o tym, co tak naprawdę chce robić w muzyce, jak ją czuje, jak pracuje i wreszcie jakie ma plany.
HFC Sztuka orkiestracji kryje jeszcze w sobie jakieś tajemnice których nie pojąłeś, zawsze można wprowadzić coś nowego, kreatywnego?
Adam Sztaba Na pewno tak, choć jest to również, nie bójmy się tego słowa, rzemiosło. Każdy kompozytor jest też rzemieślnikiem. Natomiast to, jak swoje rzemiosło wykorzysta, zależy już głównie od talentu i gustu. Myślę, że w tym zawodzie człowiek uczy się całe życie. Więc nie sądzę, że kiedyś powiem sobie: tak, o orkiestrze wiem już wszystko. Sam Karol Szymanowski mówił, że każde prawykonanie Jego utworu jest dla Niego pewną niespodzianką. Poza wszystkim jestem człowiekiem nieustannie poszukującym, z każdym projektem staram się rozwijać. Po gruncie orkiestrowym być może poruszam się dosyć sprawnie i nie boję się szybkiej pracy wymagającej ostrej dyscypliny czasowej, ale to kwestia przepracowanych wielu lat i setek napisanych partytur. Dlatego też po dwóch latach w "Tańcu z gwiazdami" musiałem odpocząć, bo w zasadzie każdy dzień polegał na pisaniu kolejnych partytur. Natomiast przez ten "rajd", bo tylko tak to można nazwać, nabrałem dużej biegłości w pisaniu, ale na pewno nie mogę powiedzieć, że wiem w tej materii wszystko.
HFC Od kiedy polubiłeś dobrze zaaranżowane piosenki, czy można temu nadać jakąś cezurę czasową?
ASz Zastanawiam się, czy był taki wyraźny moment. Pamiętam oczywiście jak pisałem "Fatamorganę" (musical), kiedy to przeżywałem totalne zaślepienie musicalem "Metro" i wyłapywałem z nagrań każdy element aranżacji, który Janusz Stokłosa umieścił w partyturze. Orkiestra od zawsze mnie fascynowała i sporo zawdzięczam w tej materii mojemu profesorowi akademickiemu Zbigniewowi Rudzińskiemu. Wpoił we mnie pewną niezwykle ważną zasadę, że partytura musi być napisana na tyle precyzyjnie, aby nie było żadnych wątpliwości, jak daną nutę należy zagrać. Natomiast wyraźnej cezury czasowej, kiedy to nastąpiłby jakiś wyraźny rozwój mojego aranżowania, nie było. Wszystko rozwijało się w tempie naturalnym. Od zawsze kochałem takie zespoły, jak Toto czy Level 42, i zawsze też uważałem, że wykształceni muzycy mogą osiągnąć bardzo dużo. Nie twierdzę, że więcej, bo to złożona kwestia, ale paleta możliwości jest z pewnością dużo szersza. Jest też druga strona medalu - zdarzały mi się takie chwile, kiedy moja wiedza muzyczna, którą nabyłem, przeszkadzała mi w pracy. Byłem na siebie zły, że wszystko, co właśnie wymyśliłem, już kiedyś zostało wymyślone i wówczas dochodzi się do paradoksu, że nie ma sensu pisać czegoś, co napisał np. Strawiński przeszło 100 lat temu. Wiedza zatem potrafi też nie być sprzymierzeńcem, a najtrudniejsze jest nabranie odpowiedniego dystansu do własnej twórczości.
HFC Piszesz pod wpływem impulsu czy tak jak niektórzy, wstajesz i zasiadasz na kilka godzin do fortepianu, czy może na ostatnią chwilę?
ASz Tak jak większość moich kolegów po fachu, często piszę na ostatnią chwilę, upływający czas jest bardzo skutecznym bodźcem mobilizującym. Ale okazuje się, że wiele wiekopomnych dzieł powstało w ostatniej chwili. Ostatnio jednak zastanawiam się, czy nie powinienem jednak pracować nieco inaczej, jak chociażby Witold Lutosławski, który wstawał wcześnie rano i zawsze o tej samej porze zaczynał pracę, o 12 robił przerwę na kawę, po czym wracał do pracy i około 16 już nie pracował ? wtedy dopiero mógł zadzwonić telefon lub przyjść ktokolwiek w odwiedziny. Czynił tak dzień w dzień i były tego efekty w postaci wspaniałych dzieł, choć niewątpliwie pisanych dość wolno. Ale przecież istota nie leży w tempie pisania. Wielu kompozytorów stosuje tę metodę: niezależnie do tego, czy masz pomysł, czy nie, siadasz do pracy. Jeszcze tego sposobu nie wdrożyłem w życie, ale widzę, że powoli zmierzam w tym kierunku.
HFC O takiej systematyczności opowiadał mi kiedyś Włodzimierz Nahorny, więc może to po prostu przychodzi z wiekiem?
ASz Całkiem możliwe, aczkolwiek w przypadku takich projektów jak "Taniec z gwiazdami" nie trzeba sobie niczego na siłę narzucać, bo nadchodzącej nieuchronnie niedzieli niestety nie da się nijak zatrzymać (śmiech). Trzeba być rzeczywiście dobrze zorganizowanym, pracować szybko i skutecznie niemal przez całą dobę, ale też umiejętnie ustawić logistykę swojej pracy, aby ze wszystkim zdążyć. W tym wypadku, przy tej popularności programu, poprzeczka była zawieszona naprawdę wysoko. Na pewno przy "Tańcu z gwiazdami" lepiej poznałem siebie i nauczyłem się, ile czasu na co potrzebuję. A to w przypadku cyklicznego programu jest według mnie kluczowe. Co z tego, że kompozytor powie sobie: OK, napiszę symfonię. Przy takim postanowieniu chciałbym wiedzieć, czy napiszę ją w pół roku, czy w pięć lat. Nigdy stuprocentowej pewności nie będzie, bo pisząc, człowiek napotyka rozmaite niespodzianki, natomiast znając dobrze siebie i swoje słabości, łatwiej coś zaplanować bądź przewidzieć.
HFC Jaka rola w muzyce najbardziej Cię interesuje? Nie ukrywam, że przypominasz mi trochę Davida Fostera. Na początku wydał nawet kilka solowych płyt, ale później całkowicie poświęcił się produkcjom dla innych.
ASz Wiesz, to ciekawe, bo wybitny polski gitarzysta Marek Napiórkowski ilekroć uczestniczy ze mną w produkcjach telewizyjnych czy nagraniach, mówi o mnie właśnie David Foster z Koszalina. To dość zabawne porównanie, chociaż traktuję je również jako duży komplement. Jakbym miał określić, kim czuję się najbardziej, to w głębi duszy najbardziej czuję się kompozytorem, tyle tylko, że paradoksalnie kompozytorem jestem najrzadziej, przynajmniej w ostatnich latach. Pewnie wynika to z tego, że swoim kompozycjom stawiam bardzo wysoko poprzeczkę, przez co niezwykle rzadko jestem z siebie zadowolony. Kilka utworów nie zostało ukończonych i raczej nie ujrzą światła dziennego. Może pod koniec życia będę, tak jak Chopin, przedzierał kartki z niechcianymi utworami, aby nikt ich nigdy nie zagrał... (śmiech). Natomiast aranżacja to rzeczywiście dziedzina, z którą jestem najczęściej kojarzony, bo w ostatnich latach głównie tym się zajmowałem. Mam ogromną radość z pokazywania znanych utworów z zupełnie innej strony. Ten rodzaj aranżacji, w którym ze znanych tematów czy charakterystycznej linii melodycznej można wykrzesać i pokazać zupełnie inny, nowy ładunek emocjonalny, interesuje mnie najbardziej. W tym rzeczywiście się realizuję. Ale muszę przyznać, że trochę się już zmęczyłem okraszaniem ?cudzych utworów?. Staram się teraz ograniczać pracę nad płytami innych artystów i skupić na własnych autorskich projektach. Jeśli natomiast pojawi się jakaś współpraca z innymi artystami, to raczej na bazie własnych kompozycji, w ten sposób będę starał się nieco podreperować swój kompozytorski bilans (śmiech).
HFC Kiedy możemy się spodziewać pierwszych autorskich projektów?
ASz Pracuję już nad tym jakiś czas, myślę, że pierwsze efekty pojawią się w połowie roku. Moje marzenie jest właściwie banalne, aby zaprosić na swoją płytę wielu artystów, których poznałem w ostatnich latach. Tak jak to czynił wielokrotnie mój odwieczny guru Quincy Jones, który zapraszał wspaniałych artystów, dedykując każdemu z osobna inny utwór. To sprawiało, że taka płyta z jednej strony była bardzo różnorodna i nieprzewidywalna, a z drugiej spójna, bo czuwał na nią jeden mózg. Coś takiego mi się marzy, oczywiście na naszą polską skalę, chociaż może nie do końca, bo miałem przyjemność i zaszczyt współpracować z takimi artystami, jak Lemar czy Michael Bolton, któremu nie tak dawno akompaniowałem z moją orkiestrą. Sam Bolton zresztą wyraził wolę współpracy w tym roku przy okazji jego trasy po Europie, z czego oczywiście niezwykle się cieszę.
HFC Czy Quincy Jones to dla Ciebie ideał w sensie muzycznym?
ASz To jest postać, która towarzyszy mi od zawsze i tak, jakbym nie potrafił się od niej wyzwolić. Z reguły jest tak, że w różnych okresach życia słuchamy różnej muzyki - ja sam przeszedłem przez hard-rocka (AC/DC, Bon Jovi itd.), potem był musical, a następnie fascynacja jazzem (Chick Corea, Pat Metheny). I zaskakujące jest to, że Quincy Jones cały czas zajmuje to samo miejsce w głębi mojej duszy i marzy mi się oczywiście, żeby go poznać, i muszę zdradzić, że pierwsze kroki w tym kierunku już wykonałem. Liczę, że się uda.
HFC Kogo jeszcze z producentów sobie cenisz?
ASz Oczywiście Davida Fostera ? twórcę wielkich sukcesów Celine Dion, a teraz Michaela Buble, ale także dziesiątek innych wykonawców. Przypomniał wszystkim ostatnio co to znaczy wspaniałe brzmienie big-bandowe, takie które znaliśmy z płyt orkiestr Quincy Jonesa czy Duke?a Ellingtona. David Foster jest oczywiście bardziej określony muzycznie niż Quincy Jones, ale za to niezwykle skuteczny, bo jak się przesłuchuje płyty, w których nawet symbolicznie "maczał palce" Foster, to od razu wiadomo, że to jest on. Kolejnym z listy ponadczasowych producentów jest Trevor Horn, którego dziełem jest m.in. biały album Seala. Bjöz kolei jest niewiarygodnym rodzynkiem na tym polu, pokazuje, że można być artystą alternatywnym a jednocześnie komercyjnym, sprzedającym miliony płyt. Podziwiam ją za bezkompromisowość i odkrywczość, i też mi się marzy, aby znaleźć za jakiś czas swój własny odrębny język muzyczny. Może ludzie kochają Bjöza to, że jest autentyczna, że jej płyty są za każdym razem odzwierciedleniem jej aktualnego stanu ducha, ona niczego nie udaje, nie wymyśla sobie żadnego przebrania, nagrywa to, co w danej chwili czuje. Życzyłbym wszystkim artystom, aby mogli tak bezkompromisowo tworzyć.
HFC Jaki dźwięk lubisz, jakiego poszukujesz w studiu, potrafisz go opisać? Często muzycy mają z tym problem, bo wolą zagrać, niż opowiedzieć.
ASz To bardzo trudne i abstrakcyjne pytanie, ale spróbuję. To, czego poszukuję w brzmieniu, to - jak to zabawnie określa mój ulubiony reżyser dźwięku Tadeusz Mieczkowski - "grubość". Innymi słowy chodzi o nasycenie, pełne pasmo brzmieniowe, które można wydobyć z danego instrumentu czy głosu. Są oczywiście różne metody, żeby to osiągnąć. Zawsze dbamy o to, aby każda nuta była zagrana czy zaśpiewana możliwie najpełniejszym brzmieniem. Oczywiście jest to poprzedzone indywidualnym dobraniem odpowiednich mikrofonów i pomieszczeń studyjnych. Jeśli wszystkie ślady są nagrywane z odpowiednią starannością, to późniejsze miksowanie takiego materiału jest czystą przyjemnością. Choć bynajmniej nie można powiedzieć, że staje się ono wówczas łatwiejsze. Miks to kolejny niezwykle ważny etap nagrania, w którym przy braku odpowiednich umiejętności wszystkie poprzednie starania o jakość dźwięku, interpretację itd. mogą zostać zaprzepaszczone. Na świecie, co ciekawe, reżyserzy dźwięku dzielą się na tych, którzy nagrywają poszczególne ślady, oczywiście z podziałem na grupy instrumentów, i tych, którzy miksują. U nas tego podziału jeszcze nie ma, natomiast liczę, że kiedyś nastąpi. Wspomniałeś o funkcji producenta muzycznego - w Polsce cały czas jest to funkcja dla sporej części osób niezrozumiała i w wielu firmach fonograficznych pojawia się pytanie: kto to ma być? Czym ma się zajmować? I właściwie robi się problem, bo jest to kolejna osoba do opłacenia. Pojawiają się pytania: A czy nie mogłaby to być jedna osoba, która by wszystko nagrała, wybrała muzyków, może jeszcze zaaranżowała, zrealizowała nagranie i wszystko zmiksowała? Wynika to z prozaicznego powodu - otóż jesteśmy na tyle małym rynkiem, że budżety przeznaczane na płyty mają się nijak do budżetów np. brytyjskich, nie mówiąc o amerykańskich. Funkcja producenta muzycznego w Polsce jeszcze raczkuje, ale firmy fonograficzne powoli zaczynają rozumieć, że funkcja ta ma decydujący wpływ na jakość płyty. Producent muzyczny to osoba, która decyduje, kto ma się pojawić na płycie, w jakiej konfiguracji, kto ma tę płytę zrealizować bądź jej poszczególne utwory, jakie studio nagrań będzie najbardziej adekwatne do danej muzyki. Tak naprawdę jest to kluczowa postać, która decyduje o najważniejszych elementach płyty.
HFC Czy przy nagrywaniu stosujesz tzw. ulepszacze dźwięku, procesory, kompresory itp.?
ASz Do wszelkich ulepszaczy podchodzę bardzo ostrożnie. Instrument powinien brzmieć sam w sobie, dlatego takie instrumenty jak bas czy bębny najczęściej nagrywamy, jak to się mówi, ?w stół? (konsoletę). Instrument musi być dobrej jakości, a artysta własną grą powinien nadać charakter brzmienia. Kilka razy, zwłaszcza przy imprezach telewizyjnych, zdarzało mi się słyszeć kilku perkusistów grających na tym samym zestawie perkusyjnym. Różnice były ogromne, a przecież był to ten sam instrument. Wracając do pytania - technika daje dziś naprawdę sporo możliwości, ale trzeba być wyczulonym na tanie zabiegi, które tylko pozornie dają dobry efekt. Zwykłe dodanie wyższego pasma pozornie nadaje większą jasność i blask, a w dalszym etapie czyni nagranie metalicznym. Strasznie lubię wykorzystywać nowe technologie, uwielbiam testować nowe wersje programów czy plugginów, i jestem lekko "wykręcony" na tym punkcie, natomiast często widzę w tym ślepą uliczkę. Sam spotkałem kilku realizatorów, dla których istotą było szukanie brzmienia w korektorach, kompresorach czy pogłosach, a nie wydobywanie najlepszego brzmienia od muzyka i jego instrumentu. Jest też grupa realizatorów, która uważa, że wszystko można zrobić "potem", a niestety jeżeli materiał wejściowy jest marnej jakości, niczego już "potem" nie naprawimy. Doceniam nowe możliwości techniczne, głównie z tego względu, że dziś muzyk nawet w domowych warunkach jest w stanie wykonać ogromną część pracy nad płytą, aczkolwiek jestem zdecydowanym przeciwnikiem nagrywania całych płyt w domu. To kolejna złudna droga, w którą wybiera się wielu artystów. Rozczarowanie przychodzi wówczas, kiedy posłucha się bezpośrednio po sobie płyty nagranej w domu i w profesjonalnym studiu. Reasumując te rozważania: technikę należy wykorzystywać, ale umiejętnie i ze smakiem.
HFC W jakich pomieszczeniach czy studiach nagraniowych lubisz słuchać muzyki i oczywiście na jakim sprzęcie odsłuchowym?
ASz Bardzo lubię nagrywać w studiu Sound And More w Warszawie, głównie ze względu na legendarny stół Neve VRL 72 oraz wspaniałe odsłuchy, czyli L-707 + L-150G (Lipinski Sound). Konsolety Neve mają zupełnie niepowtarzalne brzmienie i nawet zwykłe "przepuszczenie" sygnału sprawia, że dźwięk staje się niezwykle nasycony i bardzo analogowy. Uwielbiam też studio im. A. Osieckiej w radiowej Trójce. Tam z kolei znajdują się wspaniałe kolumny Boxer T3. Ich głębia i niskie pasmo jest niewiarygodne. W warunkach tzw. "pracowych" jestem wierny od lat swoim odsłuchom bliskiego pola, aktywnym Genelecom 1029. Nie używam więc klasycznego wzmacniacza, natomiast korzystam z urządzenia odsłuchowego AKG Audiosphere BAP 1000 wraz z dedykowanymi słuchawkami K1000. Słuchawki, których najczęściej używam, to nieprodukowany już model Sennheiser HD25 - następcy tych słuchawek jakoś mnie nie powaliły, więc zostałem przy starych. To słuchawki co prawda bardziej masteringowe, ale od samego początku zaskoczyły mnie wiernością i niemal zerowym przekłamaniem w odtwarzanym paśmie, co jest niezwykle ważne. Odtwarzacz DVD to Marantz DV-4200. Odsłuch komputerowy: Harman Kardon SoundSticks II. Jeśli jesteśmy przy komputerach, to jestem w pełni uzależniony od produktów Macintosha... i tu mógłbym snuć opowieść przez najbliższych kilka godzin (śmiech).
HFC Na zakończenie Adam Sztaba w nowej roli biznesmena!
ASz To oczywiście przesada. "MyPlace" to firma, która powstała w maju 2007, a jej prezesem jest Adam Górko, m.in. dyrektor Sopot Festival 2005. Firma ta jest niezwykle rzadkim połączeniem firmy fonograficznej i managementowej, czyli połączeniem dwóch powiązanych ze sobą dziedzin. Chcemy skupić wokół siebie grupę ciekawych artystów, a moją rolą jest podejmowanie wszystkich decyzji artystycznych. W tym się dobrze poruszam i bynajmniej nie chcę zostać wspomnianym biznesmenem. Rozmawiamy z wieloma artystami, część chcemy pozyskać, są to zarówno wykonawcy znani, jak i debiutanci. Marzy nam się ciekawa "stajnia" artystów, którzy będą przede wszystkim zdolni i mają coś ciekawego do powiedzenia. Duże firmy fonograficzne niejednokrotnie już skrzywdziły wielu młodych, dobrze zapowiadających się artystów, głównie nieumiejętnie dobranym repertuarem. Liczę, że moje doświadczenie pozwoli mi podejmować słuszne decyzje artystyczne odnośnie artystów, których uda nam się pozyskać. Głównym wyznacznikiem są dla nas: talent i dobre kompozycje. Jednym z "naszych" pierwszych artystów jest niezwykle zdolny wokalista Michał Rudaś, nad którego solowym albumem już rozpoczęliśmy pracę. Rozmawiamy też ze Sławkiem Uniatowskim i zespołem Sofa. Przy okazji zachęcam wszystkich chętnych muzyków do zaprezentowania nam swoich materiałów. Wszystkie informacje można znaleźć na stronie http://www.myplace.com.pl.
Dodam tylko, że na rynku jest już nasze "pierwsze dziecko", czyli płyta Ewy Bem "Kakadu".
Oficjalna strona Adama Sztaby http://www.sztaba.pl

Rozmawiał: Sylwester Podgórski, Polskie Radio Koszalin

Artykuł pochodzi z miesięcznika "Hi-Fi Choice & Home Cinema" Nr. 1/2008