Wydaje się, że już początek 2008 roku przyniósł jeden z najważniejszych albumów jazzowych tego roku. O pracach nad tą płytą czytelnicy HFC mogli się dowiedzieć z wywiadu ze Sławkiem Kurkiewiczem. Tym razem zapraszamy na spotkanie z liderem, pianistą Marcinem Wasilewskim. Czy płyta "January" stanie się wydarzeniem nie tylko na polskim rynku? Odpowiedzią niech będą słowa Manfreda Eichera, który stwierdził, że Marcin Wasilewski jest w tej chwili jednym z najlepszych pianistów jazzowych w Europie, a "January" to jedno z najbardziej poetyckich nagrań jazzowych ostatnich lat.

HFC Sesja "January" odbyła się na początku 2007 roku. Czy z punktu widzenia kreatywnego muzyka to dobrze, gdy materiał "odleży się" na półce i po roku trafia do odbiorcy? Czy nie jest tak, że ten materiał nagrywany teraz miałby np. inny charakter, akcenty byłyby inaczej rozłożone?
Marcin Wasilewski Z pewnością zagrałbym inaczej. Zapis nagrania to jest zawsze ten konkretny moment. Posłużę się przykładem ostatniej płyty "My Foolish Heart" Keitha Jarretta, która ukazała się kilka miesięcy temu, ale nagranie zarejestrowano w 2001 roku. Oczywiście nie chcę się porównywać z tak wielkim artystą, chcę natomiast uzmysłowić, że to, kiedy płyta została nagrana, nie ma większego znaczenia. Płyta "January", którą nagraliśmy rok temu, to była swego rodzaju rejestracja tamtej chwili. Kiedy ta chwila jest natchniona i jest moment dobrego feelingu, to czas nie odgrywa żadnej roli. Tak się poszczęściło, że udało nam się zawrzeć jak najlepsze wibracje właśnie w tamtym czasie, podczas dwóch dni nagrań.

HFC Czy należysz do muzyków, którzy zamykają pewne etapy, czy np. czasami trochę się irytujesz słysząc swoje starsze nagrania i chciałbyś je za każdym razem poprawiać?
MW Raczej czuję sentyment, bo pracując nad nagraniami, staram się je robić jak najlepiej i to bez znaczenia, w jakiej jestem kondycji czy sytuacji życiowej. Zawsze podczas nagrań czuję pewien niedosyt i chcę coś poprawić, ale taka jest natura artysty. Tyle, że nie można całe życie rozpamiętywać tego typu sytuacji, trzeba umieć z tym żyć i iść dalej do przodu. Na tym między innymi polega bycie kreatywnym.

HFC Miłośnicy dobrego dźwięku często zwracają uwagę na to, gdzie płyta była nagrywana. "January" powstało w Avatar Studios w Nowym Jorku. Czy rzeczywiście jak mało które studio nagraniowe oddaje ono piękno i brzmienie akustycznych instrumentów? Masz już przecież skalę porównawczą.
MW Tak naprawdę studia są już tak projektowane, aby ten dźwięk był zawsze bardzo dobry i nie ma znaczenia, czy to jest Norwegia, Francja czy Stany. Chyba bardziej istotny jest klimat i aura danego regionu czy miasta, w którym znajduje się studio. Niezwykle ważni są też ludzie, którzy uczestniczą w procesie nagrywania, myślę tu o realizatorach i inżynierach dźwięku. Natomiast brzmienie i sposób, w jaki się zagra, zależy tylko od muzyków.

HFC Czy praca w takim studiu jak Avatar, gdzie nagrywali najwięksi, jest swego rodzaju wyzwaniem, czy może podchodziłeś do tego w sposób bardzo naturalny?
MW Dla muzyka, szczególnie jazzowego, znaleźć się w Nowym Jorku w studiu tak słynnym jak Avatar, wcześniej znanym jako Power Station, jest przeżyciem symbolicznym i trochę metafizycznym. To z pewnością duże przeżycie i ekscytacja nagrywać w "paszczy lwa", w stolicy jazzu.

HFC Czy można zaryzykować stwierdzenie, że niektóre studia nagraniowe mają duszę, czy jednak w końcowym rezultacie wszystko zależy od muzyków?
MW Raczej skłaniałbym się do tej drugiej opcji. Atmosferę kreuje się samemu. To jest przede wszystkim totalna cisza, perfekcyjne instrumenty i sprzęt, a później już zostaje tylko wypełnienie tej ciszy.

HFC Czy jako lider masz jakieś szczególne oczekiwania odnośnie do dźwięku, czy wcześniej słyszysz jak utwór powinien zabrzmieć?
MW Na to składa się kilka elementów. Trzeba być rozegranym, powściągnąć emocje?

HFC Zaraz, zaraz, mówisz, że trzeba powściągnąć emocje. Przecież muzyka musi być oparta na emocjach?
MW No właśnie. To trudny, ale i ciekawy temat. Powściągnąć emocje w znaczeniu nie grać np. opieszale czy chcieć coś za wszelką cenę udowodnić. Dla przykładu: grać na instrumencie można bardzo szybko, a jednocześnie bez sensu, bez żadnego przekazu. Ważne jest, aby grać odpowiednio, wyczuwając pewną ulotną granicę, której nie należy przekraczać. Musi być zachowany najwyższy kunszt wykonawczy, atmosfera i zgranie z muzykami uczestniczącymi w nagraniu na tzw. setkę.

HFC Z jakiego instrumentu korzystałeś nagrywając "January"?
MW Miałem wypożyczony instrument ze Steinway Hall mieszczącego się przy Carnegie Hall?



HFC Jak do tego doszło?
MW Jeszcze przed sesją udałem się właśnie do Steinway Hall, gdzie miałem do wyboru cztery instrumenty i z tych czterech wybrałem jeden, aczkolwiek też poprosiłem Sławka i Michała o pomoc w wyborze. Okazało się później, że wybraliśmy dokładnie ten instrument, który wybrał wcześniej Kristian Zimmerman.

HFC To dosyć komfortowa sytuacja, żeby podczas sesji spełnione były wszelakie warunki?
MW Oczywiście. Muszę się przyznać, że byłem bardzo podekscytowany. Zawdzięczamy to wytwórni ECM, która oczywiście pokryła koszty wypożyczenia fortepianu. W studiach Avatar nie ma tak dobrego instrumentu.

HFC Czy przy nagrywaniu masz jakiś swój ulubiony mikrofon fortepianowy, czy jednak zdajesz się na dźwiękowców?
MW Zdaję się całkowicie na dźwiękowców, tym bardziej że niespecjalnie się na tym znam. Manfred Eicher ma ogromne doświadczenie w nagrywaniu fortepianu, a zdobywał je przez lata, współpracując choćby z Keithem Jarrettem, Chickiem Coreą i innymi pianistami. Można powiedzieć, że jest wybitnym specjalistą właśnie od nagrywania tego instrumentu.

HFC Tyle że, przyznasz, w przypadku "January" pogłos jest bardzo delikatny, w większości nagrań ECM-u tego pogłosu jest dużo więcej.
MW Muszę przyznać, że akurat na to miałem wpływ, bo wiem, na ile zastosowanie pogłosu może zniekształcić brzmienie fortepianu. On sam w sobie zawiera dużo pogłosu. I teraz wyobraź sobie przy tym perfekcyjne mikrofony, które potrafią usłyszeć dosłownie wszystko, każdy szelest, uderzenie czy skrzypienie fotela. Zbyt duży pogłos może zniekształcić brzmienie, spowodować dziwne wibracje. W przypadku kiedy mikrofony są bardzo blisko, ważne jest, jak się zagra. Staram się grać tyle nut, ile trzeba, bo zbyt duża ich ilość potrafi niepotrzebnie absorbować i zatracać sens i wagę nut. Nie można też przegiąć w drugą stronę, czyli trzeba zachować balans i to jest moja idea, którą próbuję realizować w grze w zespole i na fortepianie.

HFC Które wersje przy nagrywaniu "January" trafiły na płytę?
MW W przypadku tematu Prince'a "Diamond & Pearls" to była druga wersja, pierwsza była próbna, po prostu musieliśmy się nauczyć tematu, którego wcześniej dobrze nie znaliśmy. Najczęściej pierwsze chwile w studiu są dosyć trudne i nerwowe. Trzeba się zapoznać z nową sytuacją, odsłuchem w słuchawkach, czyli jest inaczej niż na koncertach. Potrzebne jest skupienie, izolacja i przystosowanie się do nowych warunków. Najlepsze są drugie, maksymalnie trzecie "tejki", a najlepiej pierwsze.

HFC Słuchając twoich kompozycji, mam takie nieodparte uczucie, że należysz do ludzi, którzy starają się żyć w absolutnej harmonii, że najlepiej gdyby na świecie żyli tylko sami romantycy.
MW Ja mam taką naturę. Trudno mi opisać kompozycje słowami. Oprócz nielicznych sytuacji, kiedy muszę coś napisać, wyczekuję tej chwili, która przychodzi sama i te utwory w największym skrócie są tym, kim jestem. Tak czuję, tak lubię i takie są moje romantyczne kompozycje?

HFC No właśnie, czy muzyczna dusza romantyka jest równoznaczna z muzykiem - melodykiem?
MW Tak, melodia to też jest rodzaj śpiewu. Trzeba ładnie zaśpiewać, choć można ładnie "zaryczeć", jak Bono z U2?

HFC Albo Björk?
MW No właśnie, jak ona zakrzyczeć z tą rozpaczą w głosie. Wszędzie dla mnie w muzyce jest ten element melancholii i nie ma znaczenia, jaki to jest rodzaj muzyki.

HFC "January" jest według mnie znakomicie skonstruowana, świetnie rozłożone są akcenty, szczególnie te dramaturgiczne. Nie wiem, czy się ze mną zgodzisz, ale w tym znaczeniu ta płyta jest chyba ciekawsza niż debiut dla EMU-u?
MW Też jestem tego zdania, że "January" jest bardziej udana, bardziej zwięzła w treści. Jest dobrze wyważona i sama sesja, nie ukrywam, była lepsza. Wtedy byliśmy mniej doświadczeni (studyjnie), mniej odważni, a ja, szczerze mówiąc, pierwszego dnia sesji byłem w ogóle niedysponowany. Zatkało mi uszy, to była naprawdę poważna infekcja, co pewnie przełożyło się na same nagrania, choć nie chcę, żeby to zabrzmiało jak tłumaczenie się. Dodatkowo to przecież była nasza pierwsza sesja dla Manfreda Eichera w trio. Różnie bywa, to są tylko dwa dni sesji, a często z tym trzeba później żyć całe życie.

HFC Tej dramaturgii na nowej płycie świetnie sprzyja dobór repertuaru, bo obok Twoich lirycznych tematów są choćby takie, jak freejazzowy "King Korn" Carli Bley.
MW Mógłbym to porównać do "Pięknej i Bestii" (śmiech). Lubię zarówno proste harmonie, jak i bardzo abstrakcyjne. Pomimo że harmonia jest już tak naprawdę odkryta, to jest dla mnie wciąż fascynująca. Tych połączeń harmonicznych są miliony i pewnie dlatego niezmiennie mnie inspirują. Uwielbiam zestawienia ?brudnej? harmonii z "czystą" i w tym polu zawsze staram się poruszać.

HFC Temat "Vignette" G. Peacocka też w jakimś stopniu nawiązuje do fascynacji muzyką K. Jarretta?
MW Nie ukrywam, że Jarrett to mój "hero", idol lat młodzieńczych, ale cieszę się, że po latach udało mi się nie być porównywanym czysto technicznie z jego zagrywkami. To, czego nauczyłem się od Jarretta, to bez wątpienia gust, rodzaj melodii, wyrażania się poprzez muzykę. To jest największy wpływ tego wybitnego pianisty na moją grę. Tym się odznaczają wybitni pianiści, że są inspirujący dla innych pianistów. Patrząc z perspektywy, cieszę się, że na jego muzyce się wychowałem i że po latach trafiłem do tej samej wytwórni. Tym samym spełniło się jedno z moich największych marzeń.

HFC W jaki sposób "obce" kompozycje trafiły na album "January" - czy to efekt waszych fascynacji, czy sugestie Manfreda Eichera? Np. "Diamonds & Pearls"...
MW Przed wyjazdem na nagrania kupiłem płytę Prince'a, który zawsze muzycznie był w moim życiu. To według mnie taka ikona popkultury w tym dobrym znaczeniu. Dosłownie na dwa, trzy dni przed wyjazdem do Nowego Jorku słuchałem tego utworu i pomyślałem sobie: "jak ja bym chciał to zagrać". Podszedłem do fortepianu, pierwsze dźwięki, tonacja G-dur, super, wszystko się zgadza. Nauczyłem się tematu trochę na zasadzie "a nuż się przyda". Pojechałem do Ameryki z tym feelingiem i ekscytacją, no i okazało się, że go nagraliśmy. To wynikało tylko i wyłącznie z czystej chęci zagrania tego utworu.

HFC Nie wiem, czy się ze mną zgodzisz, ale czy to nie jest pokazanie, że dobry temat, choćby popowy, może być standardem jazzowym i jedynym kryterium jest wartość samej kompozycji? To zresztą pokazał już kilkanaście lat temu Herbie Hancock na płycie "New Standards".
MW Nie ma w tym nic dziwnego. W latach 40., 50., 60. komponowane były na zamówienie np. musicale, które dostarczały wiele hitów, czy też, operując tamtym językiem, powstawały szlagiery. Już wtedy te hity grali najwięksi światowego jazzu. To jest bardzo naturalna kolej rzeczy, że zawsze się gra i poszukuje utworów, które są po prostu ładne, jakkolwiek rozumieć to ostatnie słowo. Wystarczy wspomnieć Milesa Davisa z lat 80., który nagrał temat z repertuaru Michaela Jacksona czy Cyndi Lauper.

HFC Jakie bodźce zewnętrze i wewnętrzne są dla ciebie obecnie źródłem inspiracji? Obserwujesz zjawiska, inne kultury, religie, filozofie. Czy to wszystko ma przełożenie na muzykę?
MW Może posłużę się słowami Jana Garbarka, który powiedział, że wszystko, co słyszał podczas życia, miało wpływ na jego granie. To trochę tak jest i czasami obawiam się, słuchając zbyt dużo muzyki, że może ona spowodować pewne "szkody". Mam nadzieję, że tak się nie stanie. Muzyka zawsze czemuś służy, jadąc samochodem czy siedząc w knajpce towarzyszy nam i w zależności od sytuacji daje różny feeling. Jak do tej pory muzyka cały czas mnie pociąga, fascynuje, wzrusza, działa w różny sposób i to mnie inspiruje najbardziej, poza oczywiście samym życiem.

HFC Przychodzą takie dni, że nie grasz, starasz się odizolować od muzyki?
MW Wręcz potrzebuję tego. Bywa, że żeby zatęsknić za fortepianem, nie dotykam tego instrumentu przez dwa tygodnie. Najczęściej następuje to po trudnej, wyczerpującej trasie koncertowej. Potrzebuję wtedy tylko?

HFC No właśnie, czego wtedy potrzebujesz?
MW TYLKO POŻYĆ!

HFC Czy są już reakcje z innych rynków muzycznych na album "January"?
MW Tak, z ECM-u dostałem ostatnio plik recenzji, m.in. z Anglii, Szwajcarii, Niemiec, gdzie płyta bardzo dobrze się sprzedaje. W prestiżowych pismach jak "The Guardian" czy "Jazzthing" pojawiają się artykuły i bardzo pochlebne recenzje. To oczywiście jest bardzo miłe, że taka muzyka też ma rację bytu i wcale nie musi funkcjonować w bardzo wąskim obszarze. Widocznie ludzie szukają w muzyce czegoś więcej, czegoś, co ich na chwilę zatrzyma, zastanowi, zmusi do myślenia i pozwoli na nowe doznania.

HFC Pewnie to pytanie padało pod Twoim adresem, ale powiedz tak zupełnie szczerze, czy zmiana nazwy na Marcin Wasilewski Trio była dla Ciebie i chłopaków trudną decyzją?
MW Szczerze mówiąc, to była bardzo trudna decyzja. To, co do tej pory osiągnęliśmy, to nasz wspólny sukces. I mam tu na myśli nie nasz dorobek płytowy tylko brzmienie, którego się przez lata dopracowaliśmy, które odróżnia nas od innych zespołów. To jest najważniejsze. Jak wiadomo producent nie zgadzał się na Simple Acoustic Trio (SAT) i to on wyszedł z taką propozycją, a ja przekazałem chłopcom e-maila. Strasznie gryzłem się z tym i nie wiedziałem, co z tym zrobić. Z perspektywy to dla mnie pewnie dobre rozwiązanie, ale nie chciałem stracić kolegów. To jest swego rodzaju próba dla nas, dla zespołu, dla chęci dalszego grania ze sobą, z tymi konkretnymi muzykami, czyli ze Sławkiem Kurkiewiczem i Michałem Miśkiewiczem.

HFC A jak oni zareagowali?
MW Trochę tak, jakby zespół przestał istnieć. Ja twierdzę, że zespół nie przestaje istnieć, jeśli chcemy ze sobą grać, przestaje istnieć tylko nazwa. Przecież nie gra nazwa, tylko grają ludzie. Chłopcy poszli na kompromis, nic się nie zmienia, gramy dalej, muzyka ewoluuje i chemia między nami jest ta sama.

HFC Jak wygląda promocja ?January? od strony koncertowej?
MW Już w styczniu zagraliśmy "January Tour" w Niemczech, Austrii i Szwajcarii, a w lutym w Polsce. W marcu Holandia, następnie krótka przerwa, a w maju Stany (zaczynamy 20. koncertem w klubie Birdland w Nowym Jorku), w czerwcu "Novara Jazz Festival" we Włoszech, następnie "Farbryka Trzciny" w Warszawie i znany klub "New Morning" w Paryżu. W lipcu koncerty w ramach "Jazz Baltica", a oprócz tria koncerty z Tomaszem Stańką i Manu Katché.

HFC Czy obecnie, w dobie globalizacji, dostępności choćby do Internetu, nasi wykonawcy mają większe szanse na zaistnienie na innych rynkach? Czy do tego według Ciebie potrzebny jest kontrakt płytowy z takim jazzowym gigantem jak ECM?
MW Z pewnością bycie w mniejszej lub większej wytwórni jazzowej bardzo dużo ułatwia. Natomiast związanie się kontraktem z tzw. majorsem jest ryzykowne, bo można przepaść w masie innych produkcji. O tyle lepiej pracować z niezależną wytwórnią jak ECM, bo nie ma ciśnienia, pośpiechu, terminów, a następną płytę nagrywa się, kiedy jest naturalna potrzeba. Kontrakt zawiera się dopiero po nagraniu kolejnego materiału. Wydaje mi się, że to bardzo pomocne szczególnie w przypadku jazzowego muzyka, który chce zaistnieć na szerszym rynku niż tylko ten lokalny, krajowy.

HFC A czy masz czasami ochotę na "skok w bok", czyli projekt solowy albo elektryczny?
MW Pewnie, że tak. Tym bardziej, że mam Pro Toolsa i nagrałem parę rzeczy w stylu funky i hip-hop. Są chęci, ale z jednej strony brak czasu, a z drugiej trochę mi się to teraz gryzie z moim wizerunkiem artystycznym poprzez płytę "January".
HFC Czy masz takie płyty, które mógłbyś z czystym sumieniem polecić audiofilom zarówno ze względu na wartość artystyczną, jak i brzmienie fortepianu?
MW Nie chcę, żeby to zabrzmiało nieskromnie, ale wiem, że właśnie "January" brzmi bardzo dobrze na hi-endowym sprzęcie. Im lepszy sprzęt, tym lepsze brzmienie, większe doznania słuchowe, a wiem skądinąd, że nie zawsze tak jest z płytami. Z pewnością jest wiele takich płyt, ale tak naprawdę jeśli muzyka jest bardzo dobra, to nie ma znaczenia jakość techniczna. Przykładem jest wiele nagrań realizowanych kilkadziesiąt lat temu. Warto pamiętać, że najważniejsza jest muzyka, ona jest celem, a nie środkiem.

HFC Czego możemy Ci życzyć oprócz jeszcze większego sukcesu "January"? Wytrwałości?
MW Tak, wytrwałości, bo wiem, że jeszcze przede mną wiele wyzwań. Mam nadzieję, że to, co uda mi się stworzyć w przyszłości, będzie czystą przyjemnością. HFC

Rozmawiał Sylwester Podgórski, Polskie Radio Koszalin