Świat według?
Chord Electronics

W tym miesiącu rozmawiamy z Johnem Franksem z Chord Electronics o czarnych skrzynkach oraz odtwarzaczach CD Red.

John Franks wydaje się niezwykle zadowolonym człowiekiem. Budowaniem najwyższej jakości sprzętu hi-fi zajmuje się po pierwsze dlatego, że może, a po drugie dlatego, że sprawia mu to przyjemność. I choć udało mu się zamienić Chord Electronics w doskonale prosperującą firmę, wydaje się, że nadal traktuje to jak hobby, a nie "prawdziwą" pracę.
W pewnym momencie wspomniał nawet o tym, jak lata temu zapragnął porzucić blichtr związany z poważnym biznesem i przyjąć prostszy, bardziej "swojski" styl życia. Tę stronę jego osobowości oraz miłość do pięknej architektury najlepiej widać w Pompowni - budynku z 1870 roku, który odrestaurował i przemienił w imponującą, leżącą nad brzegiem rzeki siedzibę Chorda w pięknym Kent. I chociaż to właśnie tam montuje się produkty firmy, tylko najbardziej zdesperowani, niekulturalni barbarzyńcy nazwali by tę wspaniałą budowlę "fabryką Chorda".

HFC Jak zaczęła się Twoja przygoda z hi-fi i jakie były początki Chorda?
JF W 1982 roku pracowałem jako inżynier lotniczy, projektując czarne skrzynki dla myśliwców. Do dyspozycji mieliśmy przestrzeń z tyłu takiej skrzynki wielkości paczki papierosów, w której musieliśmy upchnąć mniej więcej pół kilowata mocy. Aby sprostać temu wyzwaniu, musieliśmy poszerzyć granice technologii zasilaczy i zasady projektowania. Tak więc posiadałem odpowiednią wiedzę, a w dodatku lubiłem na własną rękę konstruować wzmacniacze - robiłem je na użytek znajomych oraz tych, którzy chcieli je ode mnie kupić. Chociaż traktowałem to jako hobby, to budowanie urządzeń brzmiących lepiej niż te dostępne na rynku sprawiało mi dużo frajdy.
Po jakimś czasie przekonałem się, że mogę sprawić, iż wzmacniacz stanie się zwinniejszy i stabilniejszy. Nie jest to co prawda bezwzględna stabilność, bo zależy od zasilania. Przypomina to różnice między samolotem myśliwskim i transportowym. Myśliwiec jest zwrotniejszy, gdyż balansuje na granicy stabilności. Polega na komputerach pokładowych, które utrzymują go w powietrzu. Z kolei samolot transportowy, jak niektóre wielkie amerykańskie wzmacniacze, jest bardzo stabilny, ale jednocześnie ociężały i nie potrafi manewrować jak ten pierwszy.

HFC Twierdzisz, że wzmacniacze Chorda są wewnętrznie niestabilne?
JF Wielkie nieba, nie! Są stabilne ze względu na sposób, w jaki współdziałają z zasilaczem. A dokładniej dzięki temu, że zostały zaprojektowane jako jeden, koherentny system. Wielu ludzi najpierw projektuje wzmacniacz, a dopiero później myśli o zasilaczu. Ja nie pracuję w ten sposób. Projektuję system jako całość.
Trzeba tak zaprojektować wzmacniacz, aby był niestabilny w stopniu, który umożliwi mu wykonanie wszystkich wymaganych od niego gwałtownych manewrów. Jeśli stworzymy wzmacniacz, który będzie stabilny, szybko się przekonamy, że nie nadąża za muzyką. Duże, bardzo stabilne piece nie są zbyt dobre w wydobywaniu subtelności i szczegółów harmonicznych, ponieważ są tak bardzo "ślamazarne".
Niektóre ze wzmacniaczy, które konstruujemy, są bardzo, bardzo potężne, ale mimo to mogą wystartować i zatrzymać się w ułamku sekundy - chociaż to może nie brzmi najlepiej. Powiedzmy "w ciągu mikrosekund", ponieważ część początkowej informacji - część tonu, który, na przykład, pozwala uchu odróżnić gitarę od pianina - nie trwa nawet milisekund. Dlatego właśnie uważam, że jeśli chcemy otrzymać precyzyjny dźwięk, to potrzebujemy układu, który byłby w stanie zareagować w czasie mikrosekund. Chociaż potrafimy słyszeć tylko do częstotliwości 20kHz, jestem pewien, że informacje, które umożliwiają nam percepcję głębi, znajdują się na i powyżej częstotliwości 200kHz. Nasze mózgi są niezwykle skomplikowane i muszą stosować jakieś mechanizmy "fuzzy logic", skoro są zdolne w zaledwie kilka mikrosekund zidentyfikować pozycję instrumentu w przestrzeni dźwiękowej. Musimy się jeszcze wiele nauczyć o tym, jak działa nasz mózg oraz jakie są jego możliwości, zwłaszcza w branży, w której na różne sposoby dążymy do doskonałości.
Wracając do tematu, pomysł wzmacniacza miałem opracowany już w 1982 roku, ale nie mogłem go zrealizować - urządzenia mocy, z którymi eksperymentowałem, były na ten czas niezwykle nowatorskie i kosztowne: chociaż korzystał z nich przemysł lotniczy, to nie weszły one do powszechnego użytku. A więc musiałem schować swoje pomysły do szuflady i na jakiś czas o nich zapomnieć. W międzyczasie zatrudniłem się w firmie z Hong Kongu, która zajmowała się produkcją zasilaczy - dostarczyła ona na przykład kilka milionów swoich urządzeń Steve'emu Jobsowi z Apple'a.
Firma ta miała około 32.000 pracowników, a ja zostałem członkiem jej rady nadzorczej. I chociaż bardzo dobrze radziłem sobie pod względem finansowym, to w głębi duszy tęskniłem za prostym, "swojskim" życiem. W ciągu ośmiu lat współpracy z tym producentem przyglądałem się po cichu wrzuconym do szuflady rysunkom, aż w końcu zdałem sobie sprawę, że w moim ówczesnym życiu najbardziej brakowało mi bycia prawdziwym inżynierem.
W 1989 roku ceny elementów, których potrzebowałem do skonstruowania efektywnego zasilacza, spadły na tyle, że uznałem, iż jestem w stanie stworzyć swój produkt i sprawdzić, jak zostanie przyjęty. Skonstruowałem więc swój własny, mały wzmacniacz - naprawdę mały, gdyż mieścił się w obudowie nie większej niż pudełko na buty - i nazwałem go SPM900. Było to proste urządzenie, przy którego budowie wykorzystałem własne koncepcje dotyczące końcówek mocy oraz zasilaczy. Wtedy jeszcze nie zdawałem sobie sprawy, że popełniam błąd: byłem w stanie skonstruować niewielki wzmacniacz i tak właśnie zrobiłem. Ale okazało się, że w analogiczny sposób jego wartość postrzegali potencjalni klienci. Z powodu niewielkich rozmiarów ludzie nie szanowali go tak bardzo, jak inne, mniej potężne wzmacniacze, które były 10 razy większe i 20 razy cięższe. Dla mnie oznaczało to powrót do deski kreślarskiej, czego owocem było wprowadzenie na rynek w 1990 roku kolejnego wzmacniacza, oryginalnego SPM-1200. Podczas gdy firma zdobywała powoli uznanie, zaakceptowałem dwa krótkoterminowe kontrakty z AT&T oraz Raytheonem. Z Chordem związałem się całkowicie w 1992 roku.

HFC A więc Twój debiut nie przypadł na najlepszy dla tej branży czas?
JF Tak naprawdę to nie znałem tej branży za czasów jej prosperity, co w sumie oceniam jako coś pozytywnego, bo nauczyło mnie to, że jeśli chce się przetrwać, trzeba po prostu pracować jeszcze ciężej. Jednak miałem też na samym początku sporo szczęścia ? przez swój kontakt w Spendorze usłyszałem, że BBC szuka nowego wzmacniacza dla monitora LS5/8. Dostarczyliśmy im egzemplarz demonstracyjny, która spodobał się na tyle, że zamówili kilka kolejnych. To oznaczało dla nas doskonały start w profesjonalnym światku. Kiedy BBC kupiło nasze wzmacniacze, zaczęliśmy odbierać telefony także z innych studiów. Jeżeli chodzi o rynek profesjonalny, to mamy duże sukcesy - Abbey Road, Sony, THX to tylko kilka dobrze znanych firm spośród tych, które skorzystały z naszej oferty.
Co więcej, działalność w branży profesjonalnej pomaga firmie twardo stąpać po ziemi, ponieważ w procesie produkcji nie ma miejsca na najmniejsze nawet niedociągnięcia - studia nie zaakceptują niczego, co nie prezentuje najwyższej jakości. Często przyglądam się urządzeniom konkurencji i myślę, że chociaż niektóre mogą brzmieć naprawdę świetnie, to nie chciałbym wysyłać ich w świat, gdyż moim zdaniem nie są ani niezawodne, ani dobrze zaprojektowane. To, że jesteśmy firmą zdolną do wyprodukowania komponentów, których jakość zadowala przedstawicieli rynku profesjonalnego, przynosi korzyść wszystkim naszym klientom, niezależnie od tego, gdzie mieszkają.

HFC Ostatnio wprowadziliście na rynek fenomenalny odtwarzacz CD Red Reference. Czy mógłbyś w kilku słowach wyjaśnić, co jest w nim takiego niezwykłego?
JF Jest on oparty na dwóch naszych produktach, które zostały dobrze przyjęte w przeszłości - transporcie Blu oraz DAC-u 64. Ten ostatni wprowadziliśmy na rynek jakieś sześć lat temu; był on efektem naszej współpracy z Robertem Wattsem, cyfrowym geniuszem, który spędził ostatnie ćwierćwiecze, pracując nad technologią konwersji cyfrowo-analogowej. Miał on na swoim koncie doskonałe urządzenie wykorzystujące technologię Field Programmable Gate Array z chipami z wyjątkowo dużą liczbą bramek, pozwalające napędzić spory impulsowy układ drabinkowy. Urządzenie to mieściło się na płytce o powierzchni 1000cm?. Zapytałem, czy możemy ścieśnić układy tak, aby zredukować urządzenie do rozmiarów 4x5 cali. Nie było to łatwe, ale udało się - tak narodził się DAC64. Wciąż uważam, że nie ma zbyt wielu urządzeń, które mogłyby się z nim mierzyć. Dzieje się tak głównie dlatego, że większość ludzi produkujących konwertery DAC używa elementów oferowanych przez Analog Devices lub Burr-Browna, robionych z kawałka krzemu wielkości około 3mm?, a układ impulsowy zajmuje mniej więcej 100 lub 200 mikronów. Ten, który wykorzystaliśmy, ma kilka cali wielkości. Uważam, że z powodu 10.000-krotnej różnicy w wielkości nasza płytka nie musi się zmagać z problemami, które są bolączką innych podzespołów - przenikaniem sygnału, opornością, indukcyjnością i tak dalej. Inni producenci są ograniczeni jakością swojego układu DAC, a my nie. DAC64 jest o wiele dokładniejszy, zwłaszcza przy mniejszych poziomach sygnału niż inne przetworniki. Jestem niezwykle dumny, że tak mała firma jak nasza może wyprodukować konwerter DAC, który jest w stanie zmierzyć się z dowolnym konkurentem, pokonać go i sprzedawać się w dużych ilościach.
Kolejnym istotnym elementem jest napęd, w którym zastosowaliśmy upsampler o bardzo wysokiej jakości - z mniej więcej milionem logicznych bramek - żeby zredukować obciążenie DAC-a. Ten pobiera 16-bitowe dane, konwertuje je na 80 bitów, po czym znów redukuje je do 24 lub 16 bitów. Jest też przetaktowywany do 88 lub 176kHz. Przy 176kHz konieczne jest zastosowanie trybu dual-data, ponieważ nie można przesyłać takich częstotliwości kablem o pojedynczym rdzeniu, zatem dane są dzielone na prawy i lewy kanał, po czym przesyłane dwoma kablami.

HFC Poza wszystkim innym odtwarzacz Red wygląda imponująco.
JF Zawsze lubiłem tworzyć sprzęt niebanalny wizualnie i wymyślać rzeczy, których jeszcze nikt wcześniej nie zrobił. Kiedy odwiedzam przeróżne targi audio, staram się nie kręcić i nie przyglądać zbyt dobrze produktom wystawianym przez konkurencję; nie chciałbym, żeby idee innych ludzi - może zabrzmi to snobistycznie - ograniczały moją wyobraźnię. Swoje pomysły na urządzenia czerpię z przemysłu kosmicznego, z architektury - naprawdę kocham wspaniałą architekturę. W tym dziwnym, niewielkim biznesie trzeba tworzyć produkty oryginalne, takie które się wyróżniają, a przy tym zadbać o zachowanie jakiegoś rodzaju spójności ? ludzie potrzebują pewnych sygnałów, które powiedzą im, że choć ten model wygląda inaczej niż poprzednie, to nadal mają do czynienia z produktem Chorda.

HFC Podobieństwo rodzinne?
JF To prawda - ale niestety może to też obrócić się przeciwko producentowi. Wiem na przykład, że w Chinach jest mnóstwo "podobieństw rodzinnych" pojawiających się w produktach zupełnie różnych firm. Podejrzewam jednak, że nie ma w tym nic złego - naśladownictwo jest najszczerszą formą pochlebstwa. W Chordzie najbardziej podoba mi się to, że jesteśmy tutaj, ponieważ chcemy tu być i nie czujemy potrzeby udowadniania czegokolwiek. Osobiście nie staram się uczynić z naszej firmy jakiegoś wielkiego imperium. Jestem szczęśliwy, mogąc konstruować dobre produkty, które pozwalają mi na testowanie pomysłów na nowe urządzenia, i wprowadzać je na rynek. Pozytywna reakcja na nasze projekty sprawia mi ogromną satysfakcję, zwłaszcza kiedy mogę powiedzieć, że nikt jeszcze nie zrobił tego w taki sposób. HFC

Artykuł pochodzi z numeru 1/2008 miesięcznika "Hi-Fi Choice & Home Cinema"