Prawdziwa sztuka broni się sama, a kariera Grażyny Auguścik jest tego najlepszym dowodem

Wchodząc na stronę internetową Grażyny Auguścik, możemy w nagłówku przeczytać [g r a - j e - n a] [a w - g o o s e - c h i c k]. Zapis fonetyczny jest czytelnym sygnałem, mówiącym: tak się naprawdę nazywam, takie są moje korzenie i nie wybieram prostych rozwiązań, prostych dróg. Przebieg kariery tej obecnie jednej z najlepszych wokalistek jazzowych na świecie jest tylko potwierdzeniem powyższej tezy. Zdobyła uznanie, markę tylko dzięki talentowi i ciężkiej pracy. Wydała kilkanaście płyt, a kilka z nich, jak "River", "PastForward", "The Light" czy "Fragile" odbiło się w świecie szerokim echem, zyskując entuzjastyczne recenzje i uznanie jazzfanów. Prawdziwa sztuka broni się sama, niezależnie od tego, czy jest tworzona z ogromnym zapleczem w postaci wielkiego koncernu płytowego, czy przez muzyka, który sam postanowił kierować swoją karierą, decydując się na emigrację do Stanów Zjednoczonych z dalekiego kraju nad Wisłą?

HFC Jest Pani postrzegana jako ambasador polskiej kultury na świecie, to zapewne mile łechce ego?
Grażyna Auguścik Mieszkam w Stanach od 18 lat, wyjechałam do szkoły, miałam zostać tylko rok, a zostałam trochę dłużej? Zawsze byłam miłośnikiem muzyki etnicznej, w tym polskiej muzyki ludowej. Pamiętam swój recital na studiach w Berklee College of Music w Bostonie. W każdym semestrze mieliśmy w rozkładzie zajęć obowiązkowo zorganizować własny koncert. Na pierwszym koncercie zaśpiewałam utwór ludowy "Dwa serduszka cztery oczy", ale najciekawsze było to, że na gitarze zagrał Afrykanin, na kontrabasie kolega z Izraela, na perkusji i kontrabasie z Austrii i na keyboardach Amerykanin. To była moja pierwsza próba konfrontacji mojej muzyki, estetyki z publicznością, która kompletnie nie zna tego repertuaru. Dla nich to był utwór jak każdy inny, ale dla mnie było to duże wydarzenie. Ta moja przygoda z polską muzyką ludową trwa i do dzisiaj włączam do swojego repertuaru nasze tematy ludowe. Stąd pewnie bardzo miłe zresztą określenie mnie mianem ambasadora polskiej kultury.

HFC Nie ukrywam, że interesuje mnie sama decyzja wyjazdu do Stanów...
GA Wszystko odbyło się według planu, czyli akceptacja na studia przez uczelnię, częściowe stypendium właśnie z Berklee. Oczywiście nigdy wcześniej nie marzyłam o wyjeździe. Proszę pamiętać, że to były inne czasy. To był trudy wyjazd pod każdym względem. Po pierwsze miałam obawy, czy dostanę wizę, po drugie skąd wezmę pieniądze na wyjazd ? proszę mi wierzyć, że to był potwornie duży wysiłek. Decyzja dojrzewała we mnie przez rok i tak się szczęśliwie złożyło, że przed wyjazdem do Stanów mogłam pracować przez trzy miesiące z zespołem, który grał do tańca w Finlandii. To pozwoliło mi później wyjechać do USA, a tak przy okazji to myślę, że mam aniołów, którzy prowadzą mnie w życiu (śmiech).

HFC Czy cel był jasno określony?
GA Wiedziałam, że jadę do szkoły na rok i że chcę realizować swoje muzyczne marzenia.

HFC Ale zapewne początkowo nie było sielanki?
GA Przede wszystkim jechałam z nikłą znajomością języka, na szczęście w szkole były zajęcia z języka angielskiego dla obcokrajowców. Przez pierwsze pół roku nie mogłam się zupełnie zaaklimatyzować, wszystko mnie drażniło, ta Ameryka nie była taka, jaką nosiłam w swojej wyobraźni. Tęskniłam za krajem i bliskimi, to była dla mnie ogromna huśtawka emocji. Pamiętam, że później nastąpił taki moment zwrotny. Zaczęłam dostrzegać pozytywne strony Ameryki, zrozumiałam, że każde miejsce, kraj, sytuacje mają swoje zalety i wady. Zaczęłam po prostu szukać zalet. Jedną z naszych przywar narodowych jest niestety negacja wszystkiego, choć tak naprawdę nie mamy do tej negacji powodów. Do tego dochodzi "kompleks" Ameryki, którego zupełnie nie rozumiem. Może dlatego, że tam mieszkam, ja nie muszę mówić, gdzie gram i z kim gram, bo dla mnie to jest normalne. Z kolei moi niektórzy koledzy i koleżanki robią z koncertu w klubie amerykańskim wielkie wydarzenie, wręcz zwrot w karierze. Dla mnie to jest chleb powszedni.

HFC Czy już na studiach w Berklee czuła się Pani silna muzycznie?
GA Tak. Zanim wyjechałam do Stanów, sporo koncertowałam i nawet nagrałam dla Polskich Nagrań swoją pierwszą płytę "Sunrise, Sunset", która ukazała się dopiero po moim wyjeździe. W porównaniu z innymi studentami mogę powiedzieć, że pojechałam tam jako w miarę doświadczony muzyk. Ja już wiedziałam, co mnie interesuje. Moja pozycja w szkole była bardzo silna od pierwszego semestru. Pamiętam pierwszy konkurs z muzyką jazzową, do którego wystartowało 70 kandydatów, a w finale wystąpiła tylko szóstka. Zaśpiewałam trzy utwory i pamiętam reakcje ludzi na sali. Po pierwszym utworze było mmm?, po drugim mmmhhhmmm?, a po trzecim to już tak naprawdę JESTEŚ. Od tamtego momentu pozostałam w szkole na tej "górnej półce", w domyśle: trzeba patrzeć, co ONA robi, przyglądać się rozwojowi JEJ kariery. Na każdym następnym recitalu, koncercie miałam komplety na widowni, wszyscy bacznie obserwowali, co robię, jakie rzeczy śpiewam i z kim gram. Przede wszystkim ja miałam ogromną łatwość improwizacji jazzowej, która dla większości wokalistów jest problemem. Dla mnie to jest język, który sama sobie stworzyłam. W trakcie występu nie mogę się nigdy doczekać momentu, kiedy nareszcie jestem wolna od tekstu i mogę zacząć rozmawiać z publicznością swoim głosem. Wielokrotnie ludzie mnie pytają, w jakim języku śpiewam i mówię, że to jest mój własny, a wtajemniczeni wiedzą, że po prostu śpiewam scatem. Taką mocną pozycję miałam już do końca studiów.

HFC Czy dzięki studiom, wykładowcom zyskała Pani bardzo dużo od strony muzycznej, twórczej?
GA Niektórzy uważają, że szkoła zmienia negatywnie, że można zatracić swoją indywidualność. Myślę, że jest w tym trochę prawdy, ale tylko trochę, bo tym, którzy wiedzą, co chcą robić, w jakim stylu się rozwijać na pewno pomaga. W moim przypadku była to możliwość edukacji i źródła informacji, którego gdzie indziej pewnie bym nie znalazła. Jeśli chodzi o nauczycieli wokalu, to były to typowo techniczne lekcje, tak naprawdę to nie było nic ciekawego. Natomiast miałam bardzo ciekawe zajęcia dla instrumentalistów, bo zawsze bardzo interesowała mnie improwizacja instrumentalna jako odrębny język interpretacji i ekspresji. Pamiętam kilku nauczycieli, a jednym z nich był Hal Crook, on nas traktował bardzo rygorystycznie, miał metodę, którą ja nazywam "wschodnią", co prawda nie bił po łapach, ale raczej krytykował, niż chwalił. Na mnie to działało (śmiech). I pamiętam, kiedyś zrobił nam egzamin w środku semestru (żeby ocenić nasz postęp w nauce albo zastój), na który każdy miał 10 minut. Wszyscy się go baliśmy, ja również, a on zapytał mnie: Ile godzin dziennie ćwiczysz? No dwie, trzy? Ale do moich zajęć? Nie, do wszystkich ? odpowiedziałam. Jeżeli chcesz coś zrobić w życiu, to musisz do moich zajęć ćwiczyć dwie godziny minimum. Ale tego może nie wytrzymać głos - odparłam. Nie ma innej drogi, jak będziesz ćwiczyć dużo, to możesz być jedną z najlepszych na świecie. Masz absolutnie to, czego wielu wokalistów nie ma. To było bardzo dla mnie ważne i mocne wyzwanie, ale ja lubię takie wyzwania. Drugim ważnym dla mnie nauczycielem był Ed Thomas, który napisał kilka ciekawych książek, prowadził zajęcia, na których musieliśmy na przykład spisywać koszmarnie trudne solówki i uczyć się ich na pamięć. Do tego bardzo ciekawa osobowość. Był też Greg Hopkins, fenomenalny trębacz, aranżer, który uczył nas utworów, nie dając nut, i dopiero kiedy opanowaliśmy je pamięciowo jako tako, pod koniec lekcji dostawaliśmy nuty. Ja sobie zapamiętałam utwory z tej lekcji na całe życie. Poza tym uczelnia w Berklee jest niesamowicie ciekawa i to nie tylko ze względu na system nauczania i nauczycieli, ale głównie ze względu na ludzi, studentów, z którymi mogłam koncertować. Dziś mogę przyznać, że to był jeden z najpiękniejszych okresów w moim życiu.

HFC Czy nadszedł taki moment, kiedy trzeba było zmierzyć się ze sobą i zadać kilka konkretnych pytań w stylu: ?co ja chcę tu osiągnąć na rynku amerykańskim i jaką pójść muzyczną drogą??
GA Cały czas zadaję sobie te pytania. Nie zadałam tego pytania kiedyś i od tamtego czasu już wszystko wiem. Nic nie wiem. Cały czas się uczę, moja muzyka cały czas się zmienia, ewoluuje, każdy mój projekt jest inny. Nie potrafię zamknąć się w jednej stylistyce, choć wszystko, co robię, jest oparte na bazie jazzowej. Do mojego repertuaru włączam muzykę ludową, popową, rockową, world music i każdą inną. Od 10 lat gram z fenomenalnym gitarzystą amerykańskim Johnem McLeanem, według mnie jednym z najciekawszych na świecie. Gramy muzyką niszową, bo muzyka jazzowa zawsze taką będzie. To jest także styl życia.

HFC Co dało impuls do założenia własnej wytwórni płytowej, własnej firmy?
GA Dla mnie to było jedyne możliwe rozwiązanie. Proszę pamiętać, że jestem z obcego kraju, jestem z Europy Wschodniej i na dodatek jestem wokalistką. Bardzo szybko się zorientowałam, że szanse na podpisanie kontraktu płytowego są niewielkie albo żadne, tym bardziej ponad 10 lat temu, kiedy ja zaczynałam swoją amerykańską przygodę z muzyką. Poza tym to jest potężna machina, w której liczą się tylko pieniądze, wszystko musi na siebie zarobić. To wcale nie jest komfortowa sytuacja, kiedy ma się kontrakt, na przykład z Blue Note. Tylko niewielu tak naprawdę się liczy i są widoczni na rynku i w te osoby ulokowano ogromne pieniądze?

HFC No dobrze, to jakie są plusy i minusy posiadania własnej wytwórni?
GAiesięć lat temu bardzo niewielu muzyków decydowało się na taki krok.

HFC A od kilku lat dzięki rozwojowi Internetu to się diametralnie zmieniło?
GA To było do przewidzenia, ja jestem ?do przodu? o dekadę. Poza tym byłam niezależna, kiedy inni pukali się w głowę, mówiąc, co ja robię, ja tak naprawdę nie miałam wyjścia: nagram płytę, której nikt mi później nie wyda? Co dalej, nic nie robić, kiedy w kolejce czekają następne projekty? Musiałam podjąć "męską" decyzję, związaną jednak z dużymi nakładami finansowymi. Nagranie płyty, wydanie, promocja - to pochłania ogromne środki, których ja oczywiście nie mam w porównaniu z koncernami płytowymi. Dlatego też ja nie istnieję tak mocno w tym obiegu, ponieważ moja muzyka do wielu miejsc nie dociera. To, że ja jestem fizycznie, pojawię się na kilku koncertach i że kilka rozgłośni radiowych ma moją płytę, to jeszcze nic nie znaczy. Dopiero gdy coś jest "nadmuchane" do granic możliwości, wmówi się odbiorcy, że to jest dobre ? dopiero wtedy się dobrze sprzeda.

HFC Czy to jest firma jednoosobowa, czy ma Pani na przykład agentów?
GA W firmie wydają tylko moje płyty i mam jeszcze grafika, z którym pracuję. Dystrybucja moich płyt w Stanach odbywa się prawie wyłącznie przez Internet. Mam agenta w Polsce, jak również dystrybucję moich płyt we wszystkich ważniejszych sklepach. W Stanach mam osobę, która zajmuje się promocją radiową. Ta osoba pracuje tylko nad tym, żeby każda moja nowa płyta trafiła do około 400 stacji grających jazz, no i oczywiście, żeby ją w tych stacjach grano. Co tydzień pojawiają się raporty z tych stacji i tworzona jest lista 50 najczęściej granych utworów jazzowych. Dla porównania, proszę sobie wyobrazić, że miesięcznie każda rozgłośnia dostaje około 300 nowych tytułów, a więc konkurencja jest ogromna, a tym samym możliwość przebicia się na tym rynku. Koncertami zajmuję się sama, jeżdżę trochę po Stanach, w większości jednak Chicago. Więcej koncertuję w Europie, było też kilka występów w Japonii.

HFC Nie ma Pani ochoty na superprodukcję, na zaproszenie wymarzonych muzyków, którzy, niestety, kosztują?
GA Zaproszenie gwiazdy jest związane z pewnym ryzykiem. Z jednej strony jest to wielka przygoda, ale z drugiej spotkanie z osobą, której nie znam, nie gramy razem, nie rozmawiamy. Spotykamy się tylko w studiu, a co będzie, jeśli gwiazda będzie miała zły dzień i potraktuje moją produkcję jak kolejny job, dla pieniędzy? Taka produkcja mnie nie interesuje. Poza tym ja się po prostu wstydzę poprosić na przykład Jima Halla, z którym byłam na koncertach w Japonii. Ubóstwiam go, uważam że to jest "ojciec" wszystkich współczesnych gitarzystów. Pod koniec trasy koncertowej dałam mu swoje płyty, bo on mnie o nie poprosił i po miesiącu dzwoni do mnie i mówi: ja nie wiedziałem, że Ty tak pięknie śpiewasz, jestem Twoim wielkim fanem. Za każdym razem kiedy przyjeżdża do Chicago, dzwoni do mnie i zaprasza na koncert. Dla mnie to ogromne przeżycie móc obcować z takimi ludźmi. Byłam też na trasie koncertowej z braćmi Breckerami?

HFC A jakim człowiekiem był Michael Brecker?
GA Cudownym, zharmonizowanym, bardzo przyjaznym i ciepłym.

HFC Może jednak warto wejść do studia na przykład z Jimem Hallem, żeby później nie żałować, żeby nie było za późno?
GA Planuję zadzwonić do Jima Halla i chciałabym z nim coś nagrać. Gdzieś tam głęboko w duszy kiełkuje mi taki plan z kilkoma muzykami i jestem przekonana, że powstałaby cudowna muzyka. Do tych muzyków z pewnością należy Marc Ribot, Bill Frisell?

HFC Jak słyszę sami gitarzyści
GA Uwielbiam gitarzystów, kiedyś uczyłam się grać na tym instrumencie. Teraz przygotowuję się do kilku koncertów z kapitalnym gitarzystą Kurtem Rosenwinklem, którego zresztą poznałam jeszcze w Berklee, gdzie zagraliśmy parę razy. W ubiegłym roku w Nowym Jorku byłam na jego koncercie w Village Vanguard. W czasie rozmowy Kurt zapytał: czemu razem nie gramy? Odpowiedziałam: Ty teraz jesteś gwiazdą. Na to on: nie wygłupiaj się, pograjmy razem. Od tamtej pory jesteśmy w kontakcie, ale trudno nam się zdecydować, kiedy nastąpi nasze muzyczne spotkanie, bo on albo ja jesteśmy zajęci, ale na pewno się to wydarzy. To bardzo ciekawy gitarzysta, muzyk.

HFC Pani muzyka jest bardzo oszczędna, śpiewa Pani raczej długim dźwiękiem, niezmiernie ważna jest przestrzeń w tej muzyce. Oprócz emocji, czego Pani jeszcze szuka w muzyce?
GA Najważniejsza jest "chemia" między muzykami, gdyby nie ona, nie byłoby muzyki. Najlepszym przykładem jest mój ostatni, koncertowy album "Live Sounds Live". To jest rejestracja jednego wieczoru, jednego koncertu w słynnym chicagowskim klubie jazzowym Green Mill. Młody akustyk nagrał ten koncert zupełnie przypadkowo na dwuścieżkowym magnetofonie i na drugi dzień zadzwonił do mnie, mówiąc: musisz to wydać, to jest wspaniałe! I rzeczywiście to jest uchwycenie interakcji między muzykami, to jest to, na czym mi najbardziej zależy w muzyce. Dla mnie muzyka to nie jest wokalista i zespół akompaniujący, to jest grono muzyków, którzy spotykają się razem i nie ma tak naprawdę lidera. Wszyscy tworzymy i stanowimy "jedno ciało". To jest praca na emocjach i dobra muzyka jest możliwa wtedy, kiedy te nasze emocje się spotykają. Granie nie może być pracą na zasadzie: ładnie zagrałem, jestem dobrym muzykiem, wziąłem pieniądze itd. To nie o to chodzi. To jest przeżycie i każdy występ, każdy koncert jest inny. Ja wszystkim muzykom daję pograć i oni sobie to bardzo cenią. Obecnie oprócz Johna McLeana gram z bardzo młodymi ludźmi, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z muzyką. Są niezwykle utalentowani i mają świetną bazę. Z drugiej strony wprowadzają do muzyki elementy typowe dla swojego pokolenia, co bardzo odświeża i kreatywnie wpływa na to, co robimy. Wszyscy na tym korzystamy. Ja nie wiem, gdzie pójdę, co będę robić, jakie projekty, jaką muzykę. Mam ochotę nawet na zagranie takich "ładnych" i prostych piosenek, jakie się grało kiedyś przy ognisku, ale oczywiście w trochę innej formie (śmiech).

HFC Jak dużą wagę przywiązuje Pani do brzmienia, dźwięku, czy uczestniczy Pani we wszystkich etapach powstawania płyty?
GA Oprócz interakcji między muzykami dla mnie najważniejszy jest dźwięk i barwa. Kiedy na przykład podczas koncertu jest zły dźwięk, to dla mnie koncert jest "nieważny" i to jest dla mnie najbardziej depresyjna sytuacja. Wracając do płyt, to oczywiście uczestniczę we wszystkich nagraniach, miksach i masteringach. Siedzę godzinami przy konsolecie i to ubóstwiam. Jest bardzo ważne, aby każda nuta, która powstaje podczas nagrania, nie umknęła mojej uwadze. W tym wypadku jestem tytanem pracy. Dźwięk, barwa, brzmienie to zagadnienia dla mnie niezwykle istotne.

HFC Na zakończenie, na jakim sprzęcie słucha Pani muzyki w domu?
GA Nie przywiązuję do tego wielkiego znaczenia i to z prostego powodu: nie mam zbyt wiele czasu na słuchanie muzyki w domowym zaciszu. Najczęściej słucham w samochodzie, na długich trasach. To jest jedna z niewielu dla mnie możliwości, aby usłyszeć, poznać coś nowego, ciekawego i niekoniecznie związanego z jazzem. A jeśli już słucham w domu, to ze zwykłego odtwarzacza stereo, z dużymi kolumnami, starego sprzed 10 lat Panasonica.
Wywiad pochodzi z numeru 11/07 miesięcznika "Hi-Fi Choice & Home Cinema"

Strona Grażyny Auguścik
http://www.grazynaauguscik.com

Rozmawiał Sylwester Podgórski,
Polskie Radio Koszalin