Hi-Fi Choice | Audio Stereo Kino domowe | Recenzja | STEFANO BOLLANI, JESPER BODILSEN, MORTEN LUND"STONE IN THE WATER"

ECM Records/dystrybucja Universal Music Poalnd
O muzyce:
Tytuł recenzji mógłby brzmieć: Stone In The Water, czyli mały wykład o wodzie, kamieniach, specjalnym rodzaju ciszy i trzech empatycznych przyjaciołach.
Najpierw pytanie: kiedy wrzucamy kamień do wody? Gdy jest spokojna, ponieważ wtedy wyraźnie widać, jak rozchodzą się fale. Woda musi być na tyle klarowna, aby ułatwiała poruszanie się wzbudzonych kręgów, a jednocześnie winna tą samą klarownością pozwalać na ich harmonijne rozchodzenie się. Ciekawie jest móc obserwować, jak fale, rozchodząc się, podążają ku brzegowi i odbijając się od niego, zaczynają płynnie zachodzić na siebie, tworząc rozmaite, ciągle zmieniające się wzory i kształty. A co będzie, jeśli zamiast jednego wrzucimy do wody trzy kamienie?
Na chwilę powrót do (niedalekiej) przeszłości. Miejsce akcji: Kopenhaga, wręczenie włoskiemu trębaczowi Enrico Ravie jednej z najważniejszych nagród w dziedzinie muzyki jazzowej. Rava jest tam ze swoim pianistą Stefano Bollanim. Przebywa tam również najbardziej znana sekcja rytmiczna w Danii, czyli panowie Jasper Bodilsen (bas) i Morten Lund (bębny i perkusja). Panowie grają razem w trakcie uroczystości i tak dobrze im muzycznie ze sobą, ze postanawiają stworzyć trio, którego dwie pierwsze płyty (wydane w Danii przez audiofilską wytwórnię Stunt Records) podbijają najpierw rodzimy rynek, aby za chwilę zachwycić jazzową Europę. Wydana właśnie przez ECM płyta „Stone In The Water” jest ich debiutem światowym i już stała się bardzo znaczącym wydarzeniem.
Tak na marginesie, to nie mogę się nadziwić, jak pojemną formułą jest trio składające się fortepianu, kontrabasu i bębnów. Mogłoby się wydawać, że naprawdę coraz trudniej o oryginalność w tej konfiguracji, a jednak tym trzem panom udało się zwrócić na siebie uwagę grą, która zdaje się ożywiać dawne motto Eicherowskiej wytwórni prezentującej muzykę, która jest najbliższa ciszy, a ta, jak się okazuje, wcale nie musi być ciszą w dosłownym tego słowa znaczeniu.
Już od pierwszych dźwięków uderza muzykalność, bardzo wysoki poziom zgrania muzyków oraz naturalne i świeże brzmienie instrumentów.
Żaden z trzech muzyków nie jest debiutantem. Bollani ma za sobą liczne nagrania z rzeczonym już Enrico Ravą, wcześniej grywał m.in. z Philem Woodsem, Gato Barbierim czy Richardem Gallianim. Bodilsen i Lund są absolwentami duńskiej Royal Music Academy w Aarhus. Basista Bodilsen występował i nagrywał z Joe Lovano, Jamesem Moody, Jeff Tain Wattsem czy chociażby Paolo Fresu. Perkusista Lund ma już na koncie granie z takimi postaciami, jak Ulf Wakenius, Christian McBride, Viktoria Tolstoy, Bobo Stenson czy Lars Danielsson.
Repertuar jest urozmaicony. Mamy kompozycje Bollaniego i Bodilsena plus utwory zahaczające o nastrój bossa novy, a właściwie piosenki Caetano Veloso (przepiękne otwarcie płyty, kompozycja „Dom de iludir”) i wielkiego Antonia Carlosa Jobima („Brigas nunca mais”). Bollani grywał ostatnio dużo muzyki brazylijskiej i ten nastrój jest wyraźnie wyczuwalny na omawianej płycie („Orvieto” i „Asuda”). Echem nagranej niedawno solowej płyty Bollaniego jest intrygująca wersja utworu „Improvisation 13 en la miner” Francisa Poulenca.
Cała trójka należy do mniej więcej tego samego pokolenia, mają podobne poglądy na muzykę i nie tylko. Słuchając ich, trudno jest wyodrębnić lidera. Przez cały czas na równi prowadzą ze sobą muzyczny dialog, od czasu do czasu płynnie zmieniając bieg kompozycji.
Wydaje się, że Bollani porzucił przynajmniej na czas tej sesji swój szelmowski uśmiech i ironię, rozluźnił się i wypogodniał. W jego grze słychać wpływy Keitha Jaretta, ale Bollani nic nie demontuje, gra delikatnie, z gracją poruszając się po terenie zaznaczonym rytmicznie przez pozostałą dwójkę muzyków. Jest mocno osadzony w strukturze melodycznej i nawet jeśli pozwala sobie na mocniejsze akcenty, to nigdy nie odchodzi od melodyjności. Podobnie jak Brad Mehldau, Bollani lubi utwory, które brzmią niczym piosenki, ale w porównaniu z Mehldauem jest bardziej odprężony. Potrafi przyśpieszyć („Il cervello del pavone”), ale i tak przeważają niedopowiedzenia. Cała trójka w równouprawniony sposób tworzy całość dźwiękowego obrazu prezentowanych utworów. Uderza wierność, z jaką traktują oryginalne brzmienie swoich instrumentów. Lund gra wręcz malarsko (jak on używa szczoteczek!), zdecydowanie panuje nad rytmem całości i nieustannie zmienia swoje brzmienie, zaś śpiewny kontrabas Bodilsena pozwala mu z jednej strony na swoisty minimalizm, a z drugiej potrafi zachwycić nadzwyczaj melodyjnymi improwizacjami.
Mamy do czynienia z muzykami, którzy wzajemnie siebie słuchają. To zaś wymaga skupienia, a jednocześnie pozwala na bardzo wysoki poziom wzajemnej empatii. W rezultacie muzyka zdaje się płynąć, jest lekka, chwilami wręcz ulotna, choć z miejscami wyczuwalnym pewnym napięciem. Panowie się lubią, a wspólna gra sprawia im niekłamaną przyjemność – i to się słyszy. Dominuje śpiewność, lekkość i elegancja. Bardzo mnie ujęła ta muzyka, a największą niespodzianką jest to, że Bollani zdjął (wreszcie) swoją maskę clowna. ****
O dźwięku:
Podobnie jak duńska wytwórnia Stunt Records, dla której nasi trzej przyjaciele nagrali swoje dwie pierwsze płyty, niemiecki ECM gwarantuje swoim poziomem realizacji nagrań stworzenie idealnej, wyjściowej sytuacji dźwiękowej. Od pierwszego do ostatniego dźwięku słychać wyraźnie, że nowojorskie studio Avatar wykorzystane przez inżynierów z ECM-u jest absolutnie równoprawnym członkiem słuchanego przez nas składu muzyków. Słynna ECM-owska cisza, która swego czasu (na tle hałaśliwych brzmień lat 70.) znakomicie potrafiła wyostrzyć uwagę i pomóc w osiągnięciu skupienia potrzebnego do dostrzeżenia prawdziwego brzmienia instrumentów, obecnie potrafi wręcz ograniczać materię dźwiękową i nieraz sztucznie wyciszać naturalną dynamikę muzyków. Okazuje się, że jeśli jest pusta i chłodna, cisza potrafi wpływać hamująco na rozchodzenie się dźwięków w powietrzu. ECM tym razem chyba zaryzykował, nadając powietrzu wyraźnego charakteru. Efekt tej dźwiękowej politycznej niepoprawności jest z miejsca zauważalny. Uzyskana przestrzeń dźwiękowa stanowi idealne środowisko dla obserwowanych zdarzeń muzycznych. Nie jest nadmiernie akcentowana (co niestety zdarza się ostatnio w produkcjach niemieckiej wytwórni), nie jest zimna, a więc nie działa paraliżująco na naturalne brzmienie instrumentów, nie zwiększa odległości między muzykami. Jest dokładnie odwrotnie. Wcale nie kryje tego, że jest w nieobiektywny sposób ocieplona, poszczególne dźwięki pokonują ją bez wysiłku i swoim charakterem staje się aktywnym uczestnikiem nagrania, czym podkreśla barwność prezentowanych utworów, nie zacierając jednak konturów i nie ujmując nic z właściwej temu repertuarowi dynamiki. Wzbudzone kamieniami fale mogą się swobodnie rozchodzić.
Muzycy są blisko słuchacza, ale w żadnym momencie na nas nie napierają. Idealne danie na jesienne słuchanie w cieple domowego zacisza. ***** AF