Hi-Fi Choice | Audio Stereo Kino domowe | Recenzja | MARIA SCHNEIDER ORCHESTRA"SKY BLUE"

/PŁYTA AUDIOFILSKA – ARTISTSHARE/
O muzyce: Na początek pytanie: jak zmieścić na małym nośniku płyty CD błękit nieba, szeroką przestrzeń krajobrazu otaczającego nas świata i dźwiękowy zapis zachwytu nad naturą, ciekawości świata i ludzi? W jaki sposób możliwe jest takie wprzęgnięcie ogromnego zespołu muzyków w twórczy i dynamiczny proces współtworzenia pełnowymiarowych obrazów muzycznych, aby w ramach bezustannego dialogowania ze sobą i z kompozytorem stał się lekkim i giętkim narzędziem pozwalającym na udźwiękowienie zamysłu artysty?
Warto wygospodarować sobie dobrą godzinę, zostawić na ten czas swoje codzienne troski i zajęcia, włączyć odtwarzacz i wygodnie usiąść. Najpierw nieco wprowadzenia.
Urodzona w Windon (stan Minnesota) Maria Schneider już od lat dziecięcych interesowała się muzyką. Grała od małego na fortepianie i sprawiało jej to wielką przyjemność. Nigdy zresztą nie grała zawodowo i to, że prostu lubiła grać, umożliwiło jej bardzo naturalne i swobodne podejście do materii muzycznej. Muzykę traktowała zawsze jako sposób emocjonalnej odpowiedzi na postrzeganie świata i ludzi. Nauczycielka gry na fortepianie zwracała Marii uwagę na ilustracyjność muzyki. Od tamtej pory Schneider wiedziała, że będzie szukać w muzyce narracji, ewokacji oraz, że grając (czy już później komponując) będzie jednocześnie słuchaczem oczekującym od danego utworu, aby był w stanie poruszyć jej, a więc również naszą, duszę. Stąd też bardziej niż granie na instrumencie pociągało ją komponowanie utworów.
Ruszając w świat Maria Schneider miała w pamięci szerokie przestrzenie stanu Minnesota, uwielbienie dla przyrody (szczególnie dla ptaków, które często obserwowała razem z ojcem, gdy zabierał małą Marię na polowania) i osadzone w tej scenerii niespieszne i szczęśliwe dzieciństwo. Nic dziwnego, że drzemiące w niej wtedy wspomnienia i obrazy miały już wkrótce domagać się odpowiednio szerokiego i bogatego instrumentarium, które będzie w stanie podołać przeniesieniu tamtych malowniczych i pełnych przestrzeni na język nut. Wybór padł na formę big bandu, czy wręcz orkiestry. Maria studiowała kompozycję u Boba Brookmeyera i miała szczęście zostać asystentem Gila Evansa, jednego z największych aranżerów historii jazzu. Bardzo szybko stała się kontynuatorką stylu Evansa. Swoją własną orkiestrę, Maria Schneider Orchestra, założyła w 1993 roku i od tamtej pory zapisuje karty tej formacji wielkimi sukcesami (liczne nagrody Grammy, między innymi za płyty „Evanessence”, „Concert in the Garden” oraz za kompozycję „Cerulean Skies” z omawianej tu jej ostatniej płyty „Sky Blue”) i przyjmowanymi z entuzjazmem i podziwem występami w salach koncertowych na całym świecie. Na początku lipca (2009r.) wystąpiła po raz pierwszy w Polsce prowadząc orkiestrę złożoną z naszych muzyków w Warszawie w ramach kolejnej edycji Warsaw Summer Jazz Days. Maria Schneider otrzymała także prestiżową nagrodę Jazz Journalist Association jako kompozytor roku oraz w kategorii dużego zespołu muzycznego.
Zanim przejdziemy do omówienia płyty „Sky Blue” wspomnieć trzeba koniecznie o bardzo ciekawym projekcie pod nazwą „Artistshare”, który jest po części wytwórnią płytową a po części platformą internetową, która umożliwia artystom bardziej niezależne funkcjonowanie na rynku muzycznym. Otóż mamy tam do czynienia ze swoistym rodzajem mecenatu, gdzie zarówno zwykli słuchacze jak też bardziej majętni wielbiciele muzyki mogą sponsorować powstawanie konkretnych projektów. W epoce piractwa i braku kontroli nad dostępem do plików muzycznych podstawowa idea kryła się w pytaniu „do czego dostępu nie mogą mieć zbyt często omijający prawo kolekcjonerzy nagrań?”. Udzielona przez Briana Camelio, pomysłodawcę projektu Artistshare, odpowiedź, „nie mogą mieć dostępu do procesu powstawania muzyki” stanowi sedno wszystkiego tego, o czym tu mówimy oraz również sedno całego zjawiska, któremu na imię Maria Schneider Orchestra. Angielski czasownik „to share” oznacza dzielić się czymś z innymi, i to jest klucz, przy pomocy którego otworzymy niejedne drzwi omawiając tą zjawiskową muzykę. Oczywiście na początku, to Maria Schneider dzieli się swoimi pomysłami i snuje swoje muzyczne opowieści. Odbiorcy jej muzyki i wielbiciele partycypują w różnym zakresie, od niewielkich wpłat, poprzez zamówienie na stronie Artistshare płyty aż po pokaźne dotacje, w procesie powstawania muzyki w ten sposób, że oprócz gotowego nagrania mają również dostęp do całego ogromu materiałów ilustrujących bez mała całość procesu powstawania danego projektu (np. wypowiedzi i komentarze Marii Schneider, bogaty materiał zdjęciowy, wykłady a nawet partytury danych utworów, które przy pomocy odpowiedniego programu umożliwiają osobom grającym na różnych instrumentach włączanie się w narrację muzyczną i w ten sposób poznanie całości dzieła niejako od środka). Sam proces ćwiczenia poszczególnych utworów jest również swoistym forum, w ramach którego Schneider przedstawia swoje pomysły i modelując grę muzyków stwarza kreatywną i otwartą na nowe pomysły i rozwiązania przestrzeń dzielenia się muzyków „obrabianym” materiałem, podprowadzając ich oczywiście do zaznaczanych na bieżąco ram danego projektu. Poszczególni soliści (sama Schneider woli mówić o zespole nie jako o big bandzie, lecz o orkiestrze) nie mają sztywno wyznaczonych miejsc na swoje solowe popisy w ramach określonego ciągu muzycznych zdarzeń, lecz to właśnie oni swoim udziałem współprowadzą strumień narracji. Bardzo często Maria Schneider stoi otoczona kręgiem instrumentalistów i, co ważne w przypadku jej utworów, żywo gestykulując i często tańcząc, wykuwa w rezultacie tych twórczych „rozmów” i „dyskusji” kształt powstających kompozycji. Czyni to jednocześnie reprezentując nas, słuchaczy, reagując w dany sposób na poszczególne frazy jako odbiorca swoich własnych pomysłów ubieranych tu i teraz w instrumentalną formę. Cała ta barwna tkanina ma wiele warstw i potrzeba było wielu prób konfrontowania ze sobą brzmienia poszczególnych instrumentów tak, aby, pasując do siebie brzmieniowo i harmonicznie, mogły stać się sprawnym, giętkim i czytelnym dla słuchacza wehikułem dla kompozycji o nadzwyczaj urozmaiconej dynamice. Jeśli dodamy do tego niesłychanie urozmaicony rytm prezentowanych tu utworów, to chociaż po części będziemy mieli pojęcie o wyzwaniu, jakiego podjęła się Maria Schneider i prowadzona przez nią orkiestra.
Podziw budzi sam fakt, że w niełatwych przecież dla muzyków czasach z powodzeniem Maria Schneider prowadzi dużą orkiestrę muzyczną, która dzięki nieprzeciętnej wrażliwości na piękno, otwarciu na nowe wyzwania, inteligentnym pomysłom i nieograniczonej wyobraźni, brzmi lekko i mieni się niezliczoną ilością barw i odcieni, stwarzając jednocześnie miejsce dla wielu wspaniałych solistów, o których wspomnę przechodząc wreszcie do omówienia programu płyty.
Koncepcyjny album „Sky Blue” rozpoczyna się ujmującym wspomnieniem dzieciństwa Marii i przeżywanych przez nią w gronie rodzinnym wycieczek prowadzących „Piękną drogą” („Pretty Road”) na wzgórze, z którego roztacza się widok na rodzinne miasteczko i okolice. Obraz ten obejmuje sobą również pełne ciepła i młodzieńczych fascynacji spojrzenie na lata dzieciństwa. Gdzieś w tle są radosne i pełne odkryć godziny nauki gry na fortepianie, muzyka grana na tym instrumencie przez mamę Marii, poszczególne osoby z kręgu rodzinnego itd. Są tu drzewa, ptaki i niebo pełne obietnicy. Przewodnikiem po tej scenie jest Ingrid Jensen, a głos Luciany Souzy zdaje się nadawać dźwiękowemu freskowi atrybuty tego, co uniwersalne.
Fascynacja Peru i napotkaną tam muzyką znajduje odbicie w kolejnym, zadziwiającym swoim rytmem (jak ci muzycy się w nim nie pogubili?), utworze „Aires de Lando”. Ciepły ton klarnetu Scotta Robinsona, zachwycający akordeon Gary’ego Versace, peruwiański instrument perkusyjny cajon, coraz mniej mozolne przedzieranie się przez swoistą rytmiczną krzyżówkę i już za chwilę wszystko zaczyna tańczyć, odsłaniając misterium rytmu i tańca przepięknej urody i lekkości.
„Rich’s Piece” to jedyny utwór na płycie, który powstał dla konkretnej osoby i ze względu na jej grę. Mowa jest o saksofoniście tenorowym Richie Perrym, którego gra, otulona przez orkiestrę, eksploruje całość przestrzeni sceny muzycznej.
Nagrodzona statuetką Grammy kompozycja „Cerulean Skies”, centralny utwór na płycie, zachwyca, zadziwia i zdaje się uciekać od wszelkiej kategoryzacji. W tym ponad dwudziestominutowym utworze bardzo wyraźnie widać, w jaki sposób ogromny organizm orkiestry potrafi snuć zachwycającą swoimi rozmiarami i przestrzenią opowieść o locie pewnego małego ptaszka, gajówki, który wyrusza wraz z niezliczonym stadem swoich pobratymców z samego środka tropikalnego lasu w pełną przygód wyprawę, która kończy się w Central Parku w Nowym Jorku. „Kamera” orkiestry najpierw przenosi nas do środka lasu, pozwala przeżyć moment wzlotu stada (solo Donny’ego McCaslina na saksofonie tenorowym), po czym skupia się na jednym ptaku. Jak oddać dźwiękami lot małej gajówki wśród tysięcy innych ptaków na tle rozgwieżdżonego nocnego nieba (fortepian Franka Kimborough, akordeon Gary’ego Versace, gitara Bena Mondera)? A spektakularne przybycie ptaków do parku i radosne zabawy wśród zieleni (forma chorału i saksofon altowy Charlesa Pillowa)? Proszę się wsłuchać. Schneider potrafi zadbać o ubranie jej wyraźnej wizji w dźwięki, kolory, obrazy i przestrzeń, która przyprawia o zawrót głowy. Orkiestra prowadzona jest jednocześnie zdecydowanie i z delikatnością, dzięki czemu całość narracji nie gubi ani nie rozmywa się żeglując z wdziękiem i rozmachem przez bezkres prezentowanej wielowątkowej opowieści.
Na końcu tej księgi dźwięków znajdujemy utwór tytułowy płyty, który koi i wieńczy całość obrazem obietnicy i nadziei. Śmierć przyjaciółki Marii Schneider, która przyrównywała często życie i jego bieg do płynących po błękitnym niebie chmur. Ciągłe przemijanie, kolejne wydarzenia, mijający czas, a wszystko to na tle nieba, które jest czymś stałym, niczym miłość w życiu człowieka, która nie przemija. W chwili smutku chmury nagle rozpływają się i poniekąd odwieczny krąg zdarzeń odsłania na chwilę to, co stałe i fundamentalne, nawet jeśli bywa często zakryte przez codzienne troski (saksofon sopranowy Steve’a Wilsona). Pełna czułości i spokoju scena, która zamyka tą niezwykłą płytę. *****
O dźwięku:
Inżynier dźwięku Joe Ferla i uczestnicząca również w procesie nagrywania muzyki Maria Schneider stanęli przed arcytrudnym zadaniem przeniesienia tego ogromnego fresku na cyfrowy nośnik dźwięku. Wszystkie kompozycje mają zdecydowanie charakter narracyjny. Przy tak bogatym instrumentarium poszczególne wątki muszą być w elastyczny sposób czytelne, aby możliwe było na przykład rozpoznanie przez słuchacza lotu niewielkich rozmiarów ptaka na tle usianego gwiazdami nocnego nieba. W jaki sposób rozmieścić dwudziestu jeden muzyków, nagrać ich i spowodować, aby każdy z nich miał swoje miejsce w odbieranej przez słuchającego scenie muzycznej? Jak nadać muzycznej materii lekkość, wyrazistość i ciepło typowe dla jasnych barw błękitu i zieleni? Czy możliwe jest takie ujęcie materiału dźwiękowego, aby szerokoekranowy, trójwymiarowy i taneczny obraz nie oderwał się zbyt od ziemi (w przypadku takiej ilości instrumentów dętych przeważają przecież tony wysokie i średnie)? Jakie zabiegi pozwolą na uzyskanie czytelnego w najdrobniejszych szczegółach przekazu dźwiękowego a zarazem, nie tonąc w przebogatej scenie muzycznej, konsekwentnie prowadzenie narracji poszczególnych opowieści? Jak oddać brzmieniem zachwyt, radość i obietnicę? Proszę posłuchać. Nawet w najbardziej pochmurny dzień w pokoju zrobi się jasno i radośnie.****
Andrzej Fronc